NĂM 1999, LÀNG SUNGAI NIPAH CHUẨN BỊ GHI DẤU BẰNG MỘT THẢM KỊCH Y TẾ TÁI TẨN

Vào năm 1999, làng Sungai Nipah ở Malaysia đã trở thành điểm nóng của một đợt dịch bệnh truyền nhiễm gây hậu quả khôn lường. Hơn 105 người thiệt mạng, hơn 160 người khác bị nhiễm bệnh và hàng tỷ USD trong ngành chăn nuôi lợn của Malaysia bị xóa sổ hoàn toàn. Thảm họa này không chỉ đem lại nỗi đau về nhân mạng mà còn làm tan vỡ các sinh kế của nhiều gia đình.

“Đó là một thảm kịch lớn,” Giáo sư Dato CT Tan, bác sĩ thần kinh tại Trung tâm Y tế Đại học Malaya, chia sẻ. “Trong một gia đình có thể có hai, thậm chí ba người cùng mắc bệnh. Có người chết, có người rơi vào trạng thái sống thực vật. Họ không chỉ mất sức khỏe mà còn mất toàn bộ sinh kế đã gắn bó suốt ba thế hệ.”

NHẦM LẪN VỚI VIÊM NÃO NHẬT BẢN, ĐẾN KHI PHÁT HIỆN MÌNH LÀ MỘT LOẠI VIRUS MỚI

Ban đầu, các nhà y tế chẩn đoán nhầm bệnh thành viêm não Nhật Bản, dẫn đến các chiến dịch phun thuốc diệt muỗi không thể kiểm soát số ca tử vong gia tăng nhanh chóng. Đến tháng 3/1999, các nhà khoa học mới xác định đây là một loại virus lây từ động vật sang người hoàn toàn mới – Virus Nipah.

Hơn hai thập kỷ trôi qua, dù dịch bệnh có tái phát nhiều lần, hiện tại thế giới vẫn chưa có vắc xin hay thuốc điều trị đặc hiệu cho virus Nipah, loại virus đã được Tổ chức Y tế Thế giới xếp vào nhóm có khả năng gây dịch nguy hiểm.

Virus Nipah tấn công hệ thần kinh trung ương, gây viêm não và tỷ lệ tử vong lên tới 70%. Những người sống sót sau dịch đầu tiên đang hiến máu cho các nhà khoa học, hi vọng góp phần đẩy lùi hiểm họa này trong tương lai gần.

NHỮNG VẾT SẸO CẢ ĐỜI, NỖI ĐAU CỦA NHỮNG NGƯỜI TRÚNG ÁNH HƯỞNG CỦA NIPAH

Năm 2022, ông Hoon Keong Goh, sống chung với di chứng của virus Nipah, đã gặp tai nạn khi đang lái xe máy và đâm vào xe tải. May mắn thoát chết, nhưng cơn động kinh do hậu quả sau nhiễm virus làm tình hình của ông trở nên nguy kịch hơn. Các bác sĩ buộc phải tăng gấp đôi liều thuốc và cấm ông lái xe để đảm bảo an toàn.

“Bác sĩ phải tăng gấp đôi liều thuốc và cấm tôi lái xe,” ông chia sẻ khi nhân viên y tế lấy máu để phân tích. Những mẫu máu này sẽ giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về cách virus tác động lên cơ thể con người.

Kể lại trải nghiệm của mình, ông Goh nói: “Bệnh động kinh đã thay đổi hoàn toàn cuộc đời tôi. Rất khó để làm việc bình thường. Nhưng tôi vẫn nghĩ mình may mắn, vì bạn làm ăn chung của tôi đã qua đời.”

Virus Nipah gây viêm não, để lại những tổn thương vĩnh viễn. Khoảng 20% người sống sót phải đối mặt với các di chứng thần kinh lâu dài như động kinh hoặc thay đổi tính cách. Ông Goh cũng cho biết thêm: “Rất khó để làm việc bình thường. Nhưng tôi vẫn nghĩ mình may mắn, vì bạn làm ăn chung của tôi đã qua đời.”

Người dân khác như Kong Chong Wong cũng đã gánh chịu hậu quả: virus đã làm tịt thị lực của ông.

“Bệnh động kinh đã thay đổi hoàn toàn cuộc đời tôi,” ông Goh kể. “Rất khó để làm việc bình thường. Nhưng tôi vẫn nghĩ mình may mắn, vì bạn làm ăn chung của tôi đã qua đời.”

Các di chứng của virus có thể kéo dài nhiều năm, thậm chí lặng lẽ “ẩn mình” trong cơ thể rồi gây ra các biến chứng muộn, hơn một thập kỷ sau nhiễm mà không biểu hiện rõ ràng từ ban đầu.

MỐI NGUY TIỀM ẨN VÀ NGUY CƠ LÂY LAN ĐÁNG SỢ

Virus Nipah là một trong những mầm bệnh nguy hiểm nhất đối với nhân loại, với tỷ lệ tử vong cao, diễn tiến nhanh và hậu quả lâu dài. WHO xếp nó vào nhóm tác nhân ưu tiên, còn Mỹ coi đây là một mối đe dọa an ninh sinh học nghiêm trọng.

Các triệu chứng ban đầu như sốt, đau đầu, mệt mỏi nhanh chóng chuyển thành viêm não, lú lẫn và hôn mê trong vòng 24 giờ. Các nhà khoa học cảnh báo, virus có khả năng lây lan mạnh theo nhiều con đường khác nhau.

Tại Malaysia, virus lây từ dơi ăn quả sang lợn, rồi từ lợn sang người. Trong các khu vực khác như Bangladesh và một số bang miền Đông Ấn Độ, virus thường lan trực tiếp từ dơi sang người qua nước chà là bị nhiễm nước bọt của dơi.

Bangladesh ghi nhận tỷ lệ tử vong trung bình lên đến 71%, còn ở bang Kerala, Ấn Độ năm 2018, 17 trên 18 người nhiễm đã qua đời. Điều này cho thấy virus vẫn là một mối đe dọa cực kỳ cấp thiết, đòi hỏi sự chuẩn bị và cảnh giác cao độ của cộng đồng quốc tế.

CUỘC ĐUA PHÁT TRIỂN VẮC XIN VÀ NHỮNG NIỀM HI VỌNG

Trong năm 2023, tại Kuala Lumpur, các nhà khoa học bắt đầu phân tích máu của 24 người sống sót sau đợt dịch tại Sungai Nipah, nhằm hiểu rõ phản ứng miễn dịch của cơ thể với virus. Dữ liệu này đang trở thành nền tảng quan trọng để phát triển vắc xin phòng ngừa.

“Muốn có vắc xin, trước hết phải hiểu cách cơ thể phản ứng với virus,” giáo sư Li-Yen Chang, Đại học Malaya, cho biết. Tính đến nay, ít nhất 8 nhóm nghiên cứu trên toàn thế giới, trong đó có nhóm phát triển vắc xin của Oxford/AstraZeneca, đang kỳ vọng dựa vào những dữ liệu này để tạo ra phương pháp phòng bệnh hiệu quả.

Trong ký ức của những người đã sống sót, đó là những trải nghiệm kinh hoàng, những vết sẹo không thể lành, và những nỗi đau không thể xóa nhòa.

“Chúng tôi cố gắng làm tất cả để hiểu rõ hơn về virus này,” ông Goh chia sẻ. “Tôi hy vọng một ngày nào đó sẽ có vắc xin, và tôi muốn con tôi được tiêm phòng.”

Câu chuyện của Sungai Nipah, hơn hai mươi năm trôi qua, vẫn còn đó như lời nhắc nhở về sự mong manh của nhân loại trước các dịch bệnh mới nổi, và tầm quan trọng của việc chuẩn bị từ sớm để tránh những bi kịch tương tự lặp lại.