LÒNG DÂN VÀ BẢN SẮC VĂN HÓA: HÀNH TRÌNH GIỮ GÌN PHONG TỤC ĐẮP CHĂN NGÀY MÙNG 7 TẾT

Ngày 23 tháng 2, mùng 7 Tết Nguyên Đán, xã Thanh Bồng (Quảng Ngãi) đã tổ chức lễ hội đắp chăn, hay còn gọi là Hoi P’hiết Xol – một phong tục truyền thống đặc sắc của người Cor nơi vùng cao nguyên miền Trung. Nghi thức này không chỉ đơn thuần là hoạt động bắt cá, mà còn mang ý nghĩa tâm linh, gắn kết cộng đồng và gìn giữ giá trị văn hóa của đồng bào nơi đại ngàn.

TẢN MẠN VỀ NGHI THỨC ĐẮP CHĂN ĐẦU NĂM

Theo những bậc cao niên tại thôn Môn, tục đắp chăn đã tồn tại từ nhiều chục năm qua và đều đặn diễn ra vào ngày mùng 7 tháng giêng âm lịch. Khi tiết xuân còn phủ tràn sức sống trên núi rừng, người Cor xem đây là thời điểm linh thiêng, kiêng kỵ các hoạt động tác động đến núi rừng như đi nương, phát rẫy. Trong tín ngưỡng của họ, núi rừng, sông suối đều có thần linh cai quản; ngày mùng 7 còn là lúc các linh hồn, cô hồn còn vương vấn trở về sum họp gia đình sau Tết. Người dân tin rằng, ai cố tình vi phạm sẽ gặp vận hạn hoặc điều không may trong năm mới.

Ông Hồ Thanh Hùng, 60 tuổi, một người cao niên tại thôn Môn cho biết: “Từ nhỏ tôi đã nghe ông bà dặn không nên đi nương ngày này, vì đó là thời điểm linh thiêng. Có lần một thanh niên muốn chứng minh đây là mê tín, tự ý vào rừng và gặp chuyện không may, bị thú dữ tấn công. Câu chuyện ấy khiến chúng tôi tin tưởng hơn vào phong tục truyền thống này, và càng giữ gìn nó chu đáo hơn.”

Thay vì lên nương, toàn thể cộng đồng trong thôn tập trung xuống suối thực hiện nghi thức đắp chăn, như một cách “tắm rửa” tâm hồn, xua đuổi xui rủi, đón nhận điều lành trong năm mới. Từ những viên đá, người dân cùng nhau xây dựng các đập ngăn dòng, tạo ra những điểm nước cạn để bắt cá suối – những cá thể mang theo “lộc đầu năm” đầy ý nghĩa.

HỘI ĐẦU NĂM – ĐOÀN KẾT VÀ GẮN KẾT

Ngày mùng 7, hàng trăm người từ các thôn trong xã Thanh Bồng tụ họp ven sông Trường. Trong không khí rộn ràng, tiếng gọi nhau, tiếng nước chảy, tiếng đá va vào nhau tạo nên âm thanh đặc trưng của ngày hội. Khi các đập ngăn dòng tạm hoàn thành, mọi người cùng lội xuống lật từng phiến đá, soi kẽ suối để bắt cá, từ cá đép, cá lốt, cá va leu… Những con cá nhỏ bé nhưng mang theo “lộc đầu năm” làm ai nấy đều vui mừng.

Anh Hồ Văn Sơn, một thanh niên tham gia lễ hội, chia sẻ: “Tôi cảm thấy vui khi được cùng bà con tham gia nghi thức truyền thống của dân tộc. Không chỉ để bắt cá, đây còn là dịp để chúng tôi gặp gỡ, gắn kết tình cảm, mở đầu năm mới trong không khí đoàn kết.” Sau phần săn cá, những con cá được chia đều, để chế biến thành các món ăn truyền thống như cá nướng, cá kho, canh cá lá rừng, hòa quyện trong hương vị đặc trưng của núi rừng.

Vai trò của chính quyền địa phương

Ông Hồ Văn Trường, Phó chủ tịch UBND xã Thanh Bồng, chia sẻ: “Chúng tôi đã xây dựng kế hoạch hoàn chỉnh cho lễ hội đắp chăn, xem đây là hoạt động thể hiện nét đẹp văn hóa của địa phương. Trong thời gian tới, xã sẽ đề xuất cấp có thẩm quyền công nhận đây là di sản văn hóa truyền thống, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của cộng đồng.”

Ông Trường cũng nhấn mạnh ý nghĩa giáo dục của phong tục này: “Việc giữ gìn phong tục không chỉ để bảo tồn nét đẹp truyền thống mà còn giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về mối liên hệ thiêng liêng giữa con người với thiên nhiên. Qua đó, các em hiểu rằng, núi rừng, sông suối là nguồn sống vô giá, cần được trân trọng và bảo vệ để giữ gìn tương lai cho chính bản thân mình.”