NHỮNG GÓC KHUẤT KINH TẾ CUỐI CÙNG CỦA TRIỀU ĐẠI NHÀ THANH

Nhà Thanh, triều đại cuối cùng trong lịch sử phong kiến Trung Quốc, từng là biểu tượng của quyền lực và vương triều hưng thịnh. Thời kỳ đỉnh cao của nhà Thanh là dưới thời vua Khang Hy và Càn Long, nhưng theo thời gian, sự suy yếu bắt đầu lộ diện rõ rệt. Khi Từ Hi Thái hậu lên nắm quyền, ngân khố quốc gia ngày càng bị tiêu hao cho các hoạt động hưởng lạc và xa hoa, đồng thời chịu sức ép từ các cuộc xâm lược của phương Tây bắt buộc phải nhượng đất và bồi thường chiến tranh.

Trong bối cảnh đó, câu hỏi đặt ra về số tài chính còn lại trong kho bạc khi triều đại này chính thức sụp đổ năm 1912. Thực tế, Từ Hi Thái hậu từng yêu cầu bỏ ra gần 400 ngàn lượng vàng—tương đương khoảng 6 triệu nhân dân tệ hay 21 tỷ đồng Việt Nam—để tổ chức lễ tất niên cuối cùng của triều đình. Quá trình tồn tại của nhà Thanh chứng kiến những biến động lớn về tài chính, phản ánh rõ ràng qua từng thời kỳ trị vì.

Dưới thời vua Khang Hy và Càn Long, ngân khố Trung Quốc tích trữ lượng bạc cực lớn. Nhờ sự quản lý chặt chẽ và không tham nhũng, vua Ung Chính đã có trong tay khoảng 60 triệu lượng bạc, và vào thời hoàng kim của Càn Long, dự trữ bạc lên tới đỉnh điểm 81,82 triệu lượng. Tuy nhiên, sự xa hoa của vị vua này đã gây ra những tiêu phí lớn vào các dự án xây dựng, các chuyến tuần du dài phía nam sông Dương Tử, làm tổn hại nguồn lực quốc gia.

Kết quả là, về cuối triều đại, lượng bạc trong ngân khố đã giảm đáng kể. Từ con số hơn 80 triệu lượng, đến thời Hoàng đế Đạo Quang con số này chỉ còn khoảng 20 triệu lượng. Và đến thời Quang Tự, ngân khố còn vỏn vẹn 1,09 triệu lượng bạc. Những tượng trưng rõ ràng cho sự xuống dốc của cơ chế tài chính và quản lý quốc gia.

Trong giai đoạn cuối của nhà Thanh, tình hình càng trở nên tồi tệ. Tham nhũng lan tràn, các quan lại lợi dụng chức vụ để tiêu xài hoang phí. Từ Hi Thái hậu cũng không kém phần xa hoa: bà yêu cầu phục vụ 120 món trong mỗi bữa ăn, chỉ thử hai thìa mỗi món để tránh bị đầu độc, đồng thời lấy đi ngân sách dành cho quân đội để phục vụ cho sở thích cá nhân. Bà còn vay nợ lớn để duy trì cuộc sống xa hoa, khiến ngân khố quốc gia lẫn ngân khố cung điện đều ngày càng cạn kiệt.

Sau khi Phổ Nghi thoái vị, chấm dứt hơn 2.000 năm chế độ phong kiến Trung Quốc, các người phụ trách tiếp quản chỉ mở kho bạc và phát hiện ra vỏn vẹn 10 đồng bạc. Một con số gây sốc và phản ánh rõ việc tài chính của triều đại cuối cùng này đã cạn kiệt đến mức không còn gì để kế thừa.

Hơn nữa, các cố vật có giá trị của hoàng gia cũng dần biến mất. Trong cuộc kiểm kê sau này, phần lớn tài sản đã bị bán hoặc bị thiêu hủy. Đặc biệt, sau năm Phổ Nghi nhận ý định kiểm kê, toàn bộ cổ vật giá trị còn sót lại đột nhiên bị thiêu hủy trong một vụ cháy tại cung Phúc Kiến—nghi ngờ là do thái giám gây ra để che giấu các khoản trộm cắp lớn. Khi thoái vị, nhà vua mang theo chỉ vỏn vẹn 486 cổ vật, phần lớn trong số đó là di sản của tổ tiên.

Câu chuyện về tài chính cuối cùng của nhà Thanh không chỉ phản ánh sự sa sút của một triều đại kéo dài hơn hai nghìn năm, mà còn là bài học đắt giá về tham nhũng, xa hoa và quản lý nguồn lực quốc gia không thể bền vững. Trong thời điểm lịch sử ấy, ngân khố của triều đại rộng lớn dần biến mất, để lại những bí ẩn và bài học đen tối về sự suy vong của một vương triều huy hoàng một thời.