Chiến tranh bùng nổ giữa Mỹ, Israel và Iran: Một cuộc chơi nguy hiểm trong trung tâm Trung Đông

Trong giai đoạn căng thẳng chưa từng có, Mỹ và Israel bắt đầu chiến dịch tấn công quy mô mang mật danh “Cơn thịnh nộ sử thi” từ ngày 28.2. Mục tiêu ban đầu là đáp trả mạnh mẽ theo cáo buộc nhằm vào các mục tiêu của Iran, nhưng diễn biến thực tế đã vượt xa mọi dự đoán ban đầu.

TẤN CÔNG ĐẦU TIÊN VÀ NHỮNG BIẾN CHUYỂN TRONG CHÍNH SÁCH

Chiến dịch bắt đầu bằng các cuộc không kích dữ dội vào thủ đô Tehran. Ban đầu, Washington mô tả đây là hành động phòng vệ nhằm đối phó với một mối đe dọa sắp xảy ra từ Iran, còn Israel nhấn mạnh cần phủ đầu các kế hoạch tên lửa của Tehran. Tuy nhiên, các thông tin tình báo sau đó cho thấy Iran không chuẩn bị tấn công. Lý do chính thức được đưa ra là nhằm vô hiệu hóa cơ sở hạ tầng tên lửa và ngăn chặn chương trình hạt nhân của Tehran, dù cộng đồng quốc tế nhiều lần khẳng định Iran chưa có chương trình vũ khí hạt nhân rõ ràng.

Trong nội bộ chính quyền Mỹ, các quan chức phân hóa rõ rệt về mục tiêu chiến dịch. Trong khi Ngoại trưởng Marco Rubio ban đầu đề xuất áp lực từ Israel, ông đã phải rút lại sau đó, còn Chủ tịch Hội đồng An ninh Quốc gia tuyên bố đây không phải là chiến tranh thay đổi chế độ. Tổng thống Trump thậm chí còn kêu gọi người Iran “tiếp quản” chính phủ của mình ngay sau cuộc không kích, còn Israel đe dọa tấn công mọi lãnh tụ kế tiếp của Tehran.

IRAN TRẢ ĐŨA – CUỘC CHIẾN LAN RỘNG VỚI ĐAU THƯƠNG TẬN CÙNG

Phản ứng của Iran không kéo dài chờ đợi. Iran đã tiến hành một loạt cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái bừa bãi, mở rộng tới nhiều mục tiêu dân sự và cơ sở năng lượng tại các nước trong khu vực như UAE, Ả Rập Xê Út, Bahrain, Qatar, Kuwait, Jordan và cả Cyprus. Các mục tiêu hư hại gồm nhà máy lọc dầu, khách sạn sang trọng, sân bay, cũng như các đại sứ quán Mỹ tại Riyadh và Kuwait. Các cuộc tấn công đã làm thiệt mạng ít nhất 7 binh sĩ Mỹ và hàng trăm dân thường thiệt mạng, bị thương.

Những chiến thuật sử dụng tên lửa tầm xa và công nghệ không người lái của Iran cho thấy sự thích nghi trong chiến tranh lai giữa tấn công tiêu hao và phòng thủ. Hình ảnh chiến sự ngày càng thêm phần hỗn loạn, phạm vi lan rộng ra khỏi trung tâm Iran và xung quanh khu vực.

BÊN TRẬN LEBANON VÀ CUỘC CHIẾN NGẬP TRÀN

Ở Lebanon, Hezbollah – lực lượng thân Iran – đã tấn công các căn cứ của Israel để trả đũa cái chết của lãnh tụ tinh thần tối cao của Iran, Ayatollah Ali Khamenei. Đáp lại, Israel tiến hành các đợt không kích dữ dội vào Beirut và miền Nam Lebanon, gây thiệt hại nhân mạng lớn, gần 500 người thiệt mạng, hơn 1.300 người bị thương và hàng trăm nghìn người dân phải sơ tán. Tổng thống Lebanon, Joseph Aoun, gọi đây là “chiến tranh ủy nhiệm” và lo ngại về khả năng mở rộng xung đột.

Căng thẳng còn leo thang tại Syria khi chính quyền Damascus cáo buộc Hezbollah bắn phá các vị trí quân sự của họ, trong khi Tổng thống Syria cảnh báo về mối đe dọa toàn vùng. Nguy cơ chiến tranh khu vực trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết.

PHẢN ỨNG QUỐC TẾ: KIỀM CHẾ hay CAN thiệp?

Các tổ chức quốc tế và lãnh đạo các nước đều kêu gọi giảm leo thang. Liên Hợp Quốc, Liên minh châu Âu, NATO đều lên tiếng cảnh báo về hậu quả của cuộc xung đột. Các đồng minh vùng Vịnh, từng là trung gian hòa giải, nay phải đối mặt với nguy cơ bị kéo vào cuộc chiến. Pháp điều động tàu chiến khắp Đông Địa Trung Hải, Ý cử tàu bảo vệ Cyprus, trong khi Anh ban đầu phản đối việc Mỹ sử dụng căn cứ quân sự ở Diego Garcia, nhưng rồi phải nhượng bộ. Nga, đồng minh thân cận của Iran, cảnh báo về một thảm họa nhân đạo và kinh tế toàn cầu. Ấn Độ, một trong những nền kinh tế lớn của châu Á, lo ngại về tác động tới chuỗi cung ứng năng lượng và thương mại toàn cầu.

HÀNG KHÔNG VÙNG VẮNG, GIÁ NĂNG LƯỢNG Tăng CAO

Hàng không khu vực bị tê liệt, nhiều hành khách bị mắc kẹt do các sân bay và đường bay bị đóng cửa hoặc hư hại. Đồng thời, eo biển Hormuz – huyết mạch vận chuyển 1/5 lượng dầu thô thế giới – bị Iran đe dọa đóng cửa, gây ra sự tăng vọt giá dầu vượt 100 USD mỗi thùng lần đầu kể từ năm 2022. Chi phí vận chuyển tăng cao cùng chuỗi cung ứng bị gián đoạn làm nền kinh tế toàn cầu đối mặt thách thức chưa từng có.

BẤT ỔN VỀ TƯƠNG LAI

Trong bối cảnh chiến tranh leo thang, Iran có tiến trình chuyển đổi lãnh đạo nội bộ khi ông Mojtaba Khamenei, con trai cố lãnh tụ Ali Khamenei, được xem là người kế vị tiềm năng, đặc biệt có mối quan hệ mật thiết với lực lượng IRGC. Điều này đặt ra nhiều câu hỏi về diễn biến chính trị trong Iran và khả năng duy trì kiểm soát trong cuộc xung đột kéo dài.

Về mặt pháp lý, chiến dịch của Mỹ đang bị tranh cãi gay gắt. Nhiều nghị sĩ Dân chủ phản đối mạnh mẽ, cho rằng hành động này thiếu căn cứ pháp lý rõ ràng và vi phạm luật pháp quốc tế. Quốc hội Mỹ chưa ủy quyền chính thức cho các hoạt động quân sự này, khiến nhiều chuyên gia lo ngại về khả năng leo thang kéo dài và khó kiểm soát.

Khi nào cuộc chiến này sẽ kết thúc là điều vẫn bỏ ngỏ. Trong khi tổng thống Trump đưa ra các dự đoán khác nhau về thời gian, các tướng lĩnh và cố vấn an ninh lại cảnh báo rằng không có một mốc thời gian cố định nào cho cuộc chiến. Iran tuyên bố sẵn sàng chiến đấu đến cùng, không dao động trước bất kỳ áp lực nào.

Ý kiến người dân Mỹ chia rẽ rõ rệt về hành động quân sự này. Trong các cuộc thăm dò mới nhất, đa số đảng viên Cộng hòa ủng hộ, trong khi các thành viên đảng Dân chủ và người độc lập lo ngại về tính hợp pháp và mục tiêu của chiến dịch. Phần lớn công chúng đều mong đợi sự rõ ràng hơn từ chính quyền Mỹ về hướng đi của cuộc xung đột này.