GIẢI MÃ CẢNH BÁO VỀ CÁI GIÁ CỦA CƠN GIẬN TRÊN ĐƯỜNG

Trong những phút giây căng thẳng khi tham gia giao thông, cảm xúc dễ dàng tràn ngập—từ cảm giác bị xúc phạm, húc từ phía sau, hay tạt đầu xe bất ngờ. Tất cả đều có thể khiến chúng ta hét lên, phản ứng theo bản năng, hay thậm chí là hành xử côn đồ. Một vụ việc mới đây ở TP.HCM khiến nhiều người nhớ lại hình ảnh chàng tài xế ô tô mở cốp, lấy gậy dòi chân trước mặt người đi xe máy rồi đe dọa vô cớ. Người đi xe máy khẳng định không xảy ra va chạm, nhưng cảm giác bị đe dọa vẫn rõ ràng.

Tôi hiểu cảm giác đó. Không phải do hành vi đe dọa bằng gậy, mà vì trong khoảnh khắc ấy, máu dồn lên mặt, đầu óc rối loạn vì những ký ức về những lần bị tác động không lý do trên đường. Tôi từng muốn xuống xe, đối đầu, hay phản kháng. Và chắc chắc, hầu hết người tham gia giao thông đều đã từng trải qua cảm giác đó ít nhất một lần.

Có thể nói, hành xử côn đồ đường phố là một dạng phản ứng thiếu kiểm soát, xuất phát từ sự thiếu kỹ năng xử lý cảm xúc. Các vụ ẩu đả bắt nguồn từ những tình huống va chạm, dù nhỏ đến đâu, đều xuất phát từ những người không biết kiểm soát cơn giận của bản thân hoặc chưa hiểu rõ hậu quả pháp lý của hành vi. Nếu không được hướng dẫn, không có nơi nào dạy chúng ta cách kiểm soát cơn giận khi tham gia giao thông.

Trong tâm lý học, hiện tượng này gọi là road rage—a.k.a cơn thịnh nộ trên đường. Theo Cơ quan Quản lý An toàn Giao thông Mỹ, hơn 60% các vụ tai nạn liên quan đến việc lái xe trong trạng thái giận dữ. Hiệp hội Tâm lý học cũng nhấn mạnh rằng nhiều người xem phương tiện như phần mở rộng của chính mình, khiến mọi va chạm dù nhỏ cũng dễ dàng kích hoạt phản ứng dữ dội.

Nguyên nhân rõ ràng, nhưng giải pháp để không đi vào vết xe đua của bạo lực là gì? Trong nhiều năm lái xe, tôi đã hình thành ba nguyên tắc giúp kiểm soát cảm xúc khi bị “kích thích”. Đó không phải lời khuyên suông, mà là những bài học thực tế đã giúp tôi tránh khỏi những rắc rối không mong muốn.

Nguyên tắc đầu tiên: đừng bước xuống xe. Nghe thì đơn giản nhưng đây là mốc quan trọng nhất. Khi còn ngồi trong xe, dù tức đến mức nào, mọi thứ đều có thể giải quyết qua thỏa thuận, bảo hiểm hoặc gọi cảnh sát. Một hành động nhỏ như rút gậy hay bước xuống có thể biến người bình thường thành thủ phạm pháp luật chỉ trong tích tắc. Trong hai tháng đầu năm 2026, hàng loạt vụ ẩu đả sau va chạm đã bị khởi tố, tất cả đều bắt đầu từ việc xuống xe.

Nguyên tắc thứ hai: trong 30 giây đầu tiên, đừng làm gì. Đó là khoảng thời gian giúp não chuyển từ phản ứng bộc phát sang suy nghĩ lý trí. Hít thở sâu, giữ bình tĩnh, có thể giúp giảm căng thẳng ngay lập tức. Tôi đã thử và thấy hiệu quả rõ rệt trong các tình huống căng thẳng cao trào.

Nguyên tắc thứ ba: tự hỏi mình trước khi hành động. Không phải “ ai đúng ai sai”, mà là “nếu bước xuống xe bây giờ, chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo?”. Nghĩ về camera hành trình quay lén, về hình ảnh con gái phía sau, hay dòng trạng thái mạng xã hội với từ khóa “côn đồ” có thể đủ sức ngăn cơn giận dữ bùng phát, thay vì chỉ dựa vào đạo đức lý thuyết.

Tôi không viết để phán xét ai. Là luật sư, tôi rõ pháp lý của mỗi cú đấm, mỗi chiếc gậy được rút ra. Nhưng là người cặm cụi giữa dòng xe mỗi ngày tại TP.HCM, tôi hiểu rằng kiểm soát cơn giận không sinh ra từ khả năng bẩm sinh. Nó là kỹ năng cần luyện tập, giống như kỹ năng lái xe. Không ai sinh ra đã biết thắng ga hay phanh đúng lúc khi tức giận.

Vì vậy, ba nguyên tắc này không chỉ là lời khuyên, mà là lời nhắc nhở cần thường xuyên tự nhủ. Mỗi lần cầm tay lái, tôi tự nhủ rằng cơn giận có thể đến bất cứ lúc nào, va chạm là điều không thể tránh khỏi. Khoảnh khắc quan trọng không phải lúc xe đụng nhau, mà là 30 giây sau đó—khoảng thời gian quyết định mình sẽ tiếp tục là người điều khiển hay trở thành kẻ thua cuộc trong cuộc chiến không lý trí.

Hầu hết những người rơi vào hành xử côn đồ đều nghĩ họ đang bảo vệ quyền lợi, dạy đối phương một bài học. Nhưng thực tế, trong mọi cuộc xung đột giao thông, không ai thắng. Chỉ có hai người cùng thua. Người mạnh nhất chính là người kiểm soát được cảm xúc của chính mình, không phải người ra đòn trước.