HOẠT ĐỘNG TÌM KIẾM VÀ KIỂM KÊ QUÂN NHÂN MỸ MẤT TÍCH: HÀNH TRÌNH NHÂN ĐẠO ĐÁNG TRÂN TRỌNG GẶP NẠN TRÊN HÀNH TRÌNH BÌNH ĐỊNH

Trong suốt hơn 50 năm qua, hoạt động hợp tác tìm kiếm hài cốt quân nhân Mỹ mất tích tại Việt Nam vẫn luôn là một trong những nỗ lực nhân đạo cao cả, bắt đầu ngay từ sau khi ký kết hiệp định Paris năm 1973. Kể từ đó, hai chính phủ Việt Nam và Mỹ đã cùng nhau đạt được nhiều thành tựu, song cũng không ít nốt trầm buốt giá được ghi nhận, đặc biệt là vụ tai nạn thương tâm xảy ra dưới chân núi Am vào năm 2001.

GẶP NẠN KHÓ QUÊN TRONG HÀNH TRÌNH NHÂN ĐẠO

Vào chiều đầu tháng 4 năm 2001, chiếc trực thăng Mi-17 do Nga sản xuất bay từ Vinh vào Đồng Hới trong điều kiện thời tiết sương mù đã chao đảo rồi đâm vào sườn núi Am, thuộc xã Thanh Trạch, H.Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình (nay thuộc xã Bắc Trạch, tỉnh Quảng Trị). Vụ tai nạn khiến 16 người thiệt mạng trong khi đang thực hiện nhiệm vụ khảo sát tìm kiếm hài cốt các quân nhân Mỹ mất tích trong chiến tranh, một nhiệm vụ nhân đạo liên chính phủ Việt – Mỹ đã được khởi động.

Danh sách người gặp nạn gồm có đại tá Trần Văn Biền, Chỉ huy trưởng Cơ quan MIA/Bộ Quốc phòng; ông Nguyễn Thanh Hà, Phó giám đốc thường trực Cơ quan VN tìm kiếm người mất tích (VNOSMP, Bộ Ngoại giao); các cán bộ, phi công của Việt Nam và 7 thành viên Mỹ thuộc Lực lượng hỗn hợp JPAC, tiền thân của Cơ quan tìm kiếm Tù binh và Quân nhân mất tích Mỹ (DPAA). Đây là một trong những sự kiện đau thương, song vẫn gắn liền với mục tiêu cao cả của hoạt động nhân đạo, góp phần làm dịu nỗi đau chiến tranh giữa hai quốc gia.

Sau vụ tai nạn, các cơ quan chức năng của Việt Nam phối hợp cùng chính quyền địa phương đã nhanh chóng vào cuộc, thu gom thi thể, xử lý hiện trường và giám định. Ông Vũ Khắc Nhũ, Giám đốc Cơ quan VN tìm kiếm người mất tích giai đoạn 1997-2002, kể lại: “Chúng tôi đã gom được những mảnh thi thể vương vãi dưới chân núi Am rồi chôn cất tại đây. Đồng thời, việc điều tra nguyên nhân rơi máy bay cũng được đặt lên hàng đầu, vì đó không chỉ ảnh hưởng đến đối ngoại mà còn là nỗi đau chung của cả hai phía Việt – Mỹ.”

KỶ NIỆM KHẮC SÂU VỚI DẤU ẤN NHÂN ĐẠO

Sau 25 năm, ký ức về vụ tai nạn vẫn còn nguyên trong tâm trí ông Vũ Khắc Nhũ, người từng tham gia hoạt động tìm kiếm và hỗ trợ các gia đình nạn nhân. Ông nhớ lại, sau vụ việc, các bộ quốc phòng, công an, ngoại giao cùng chính quyền địa phương đã cùng nhau xác lập hiện trường, thu gom xác, đãi lọc thi thể, đồng thời làm rõ nguyên nhân để tránh những tổn thất tương tự.

Trong suốt thời gian đó, 9 cán bộ, chiến sĩ Việt Nam đã hy sinh khi làm nhiệm vụ nhân đạo, và họ đều được công nhận là liệt sĩ. Những người này không chỉ vì nhiệm vụ, mà còn thể hiện tinh thần nhân đạo cao cả, góp phần vào quá trình bình thường hóa mối quan hệ giữa hai nước.

KHU TƯỞNG NIỆM STYLE VIỆT NAM VÀ NGHỊ ĐỊNH ĐỜI SỐNG HIỆN ĐẠI

Ngày nay, khu vực chân núi Am đã được tỉnh Quảng Trị cùng địa phương phát triển thành vùng rừng trồng, tạo sinh kế mới cho cộng đồng. Giữa cảnh sắc rừng keo lai, vẫn còn đó một khu tưởng niệm nhỏ, giản dị nhưng chứa đựng ý nghĩa thiêng liêng, khắc tên những người đã hy sinh trong vụ tai nạn.

Bà Nguyễn Thị Hòa, 59 tuổi, cho biết: “Khu tưởng niệm nằm trong rừng keo của gia đình tôi, ban đầu chỉ có bia đá nhỏ. Sau này, các cơ quan chức năng đã xây dựng thành một khu nhỏ, có bia khắc tên người VN và Mỹ, dựng rào chắn, bậc thang… Vào dịp 7.4 hàng năm, người dân địa phương đều quay trở lại làm lễ tưởng niệm, thắp hương, thể hiện lòng tri ân và niềm tin vào nghĩa cử nhân đạo này.”

Sự kiện tưởng nhớ diễn ra trang trọng, mang đậm nét văn hóa Việt Nam. Các đại biểu cùng đông đảo người dân đã thành kính dâng hương, gửi lời tri ân tới những người đã hy sinh vì hòa bình và tình hữu nghị. Họ không chỉ là những chiến sĩ, mà còn là biểu tượng của tinh thần nhân đạo xuyên thế hệ.

NIỀM TỰ HÀO VÀ NIỀM TIN VÀO TƯƠNG LAI

Trong dịp lễ tưởng niệm tròn 25 năm sự kiện, ông Trần Thanh Hưng, con trai của đại tá liệt sĩ Trần Văn Biền, chia sẻ: “Dù thời gian trôi qua, nỗi đau vẫn còn đó, nhưng niềm tự hào về sứ mệnh nhân đạo của cha và các đồng nghiệp là điều không bao giờ phai mờ. Họ đã góp phần làm dịu nỗi đau chiến tranh và mở ra con đường hàn gắn giữa hai quốc gia.”

Ông Hưng cũng bày tỏ tự hào về mối quan hệ ngày càng thân thiết giữa Việt Nam và Mỹ, cùng cam kết giữ gìn di sản nhân đạo này. “Chúng tôi mong muốn truyền lại giá trị này cho các thế hệ sau, để nỗi đau chiến tranh không còn là quá khứ đau thương, mà trở thành nền tảng cho tình hữu nghị bền chặt trong tương lai,” ông nói.

Trên cao xanh, cha ông chắc chắn sẽ mỉm cười, nhìn về một Việt Nam hòa bình, hữu nghị và nhân đạo.