MỸ VÀ IRAN ĐỐI ĐẦU TRONG CUỘC CHƠI NGOẠI GIAO VÀ KHỦNG HOẢNG HẠT NHÂN

Hôm qua 27.4, trang Axios đưa tin về việc Mỹ nhận được đề xuất từ phía Iran về việc mở lại eo biển Hormuz và chấm dứt chiến tranh, nhưng các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân đã bị hoãn lại nhằm chuyển sang giai đoạn tiếp theo. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng đề xuất này khó khả thi bởi vì vấn đề phong tỏa eo biển từng là vũ khí chiến lược trong tay Washington để gây áp lực với Iran. Nếu chuyển hướng tập trung sang các vấn đề hạt nhân, Mỹ có thể mất đi “đòn bẩy” để ép Iran đình chỉ hoạt động phát triển vũ khí hạt nhân.

TÌNH HÌNH ĐẾN ĐÂU SẼ KẾT THÚC?

Trả lời Thanh Niên, TS Patrick M. Cronin, Viện Nghiên cứu Hudson (Mỹ), nhấn mạnh rằng trừ khi Mỹ có thể đạt được thắng lợi hoàn toàn trước Iran, kết quả cuối cùng phải là một thỏa thuận ngoại giao.

Theo TS Cronin, Tổng thống Donald Trump vẫn tin rằng Mỹ đã hoàn toàn đánh bại Iran, nhưng thực tế không như vậy. Các chính trị gia và nghị sĩ Mỹ đều khó lòng ủng hộ việc đưa quân bộ vào Iran trừ khi có một kế hoạch rõ ràng về ai sẽ điều hành Iran sau đó. Ông nói: “Tổng thống Trump nghĩ rằng chế độ Hồi giáo Iran sẽ sụp đổ, nhưng tôi chưa bao giờ nghĩ vậy và đa số các học giả cũng vậy. Thực tế, lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran vẫn vững mạnh và sẽ càng cố thủ hơn”.

TS Cronin đặt câu hỏi: “Chúng ta cần đạt được thỏa thuận gì?”.

Ông phân tích: “Hai mục tiêu chính của Tổng thống Trump là: một, đảm bảo dầu mỏ qua eo biển Hormuz không bị cản trở; hai, kiểm soát hoặc giảm thiểu khả năng chế tạo vũ khí hạt nhân của Iran. Dù có thể đạt được mục tiêu đầu tiên qua thỏa thuận, nhưng quyền kiểm soát đó chỉ là hình thức, còn việc xử lý nguyên liệu hạt nhân sẽ khó khăn hơn. Washington có thể đề xuất Iran không xử lý nhiên liệu trong 20 năm, nhưng Iran có thể thương lượng về thời gian đó. Cơ bản, vẫn có thể đàm phán để giải quyết bất đồng.”

CHỜ ĐỢI NHƯỢNG BỘ VÀ RỦI RO

TS Cronin cũng nhấn mạnh rằng vấn đề cốt lõi thứ ba là sự hỗ trợ của Iran cho các lực lượng ủy nhiệm như Hezbollah hay nhóm Houthi. Các lực lượng này, theo quan sát, hoạt động độc lập hơn nhiều so với nhận định ban đầu và có khả năng tự chủ trong hoạt động, mặc dù nhận sự hỗ trợ từ Iran. Về khả năng duy trì thỏa thuận ngừng bắn, ông lưu ý: “Nếu Israel tiếp tục tấn công Hezbollah ở Liban, Iran có thể sẽ phải cân nhắc lại thỏa thuận. Nhưng nếu Mỹ gây sức ép đủ lớn, Iran vẫn có thể đồng ý duy trì hòa bình tạm thời”.

Tuy nhiên, TS Cronin cũng cảnh báo rủi ro: “Nếu Iran nghĩ rằng mình sắp đạt được thỏa thuận rồi lại thay đổi ý định để đòi hỏi nhiều hơn, đặc biệt trong bối cảnh Mỹ không muốn kéo dài chiến tranh, thì khả năng trung gian đàm phán cần có Trung Quốc hỗ trợ. Trung Quốc có thể đóng vai trò trung gian hòa giải trong tình hình này”.

Ông tin rằng phần lớn các bên đều muốn chấm dứt tình trạng căng thẳng này, kể cả các lực lượng như IRGC. Còn về phía Mỹ và Iran, đều mong muốn một lệnh ngừng bắn, dù chưa phải là hòa bình hoàn toàn. “Chỉ cần tạm thời ngừng bắn, các bên đều hy vọng có thể giảm thiểu thương vong và tổn thất”, TS Cronin kỳ vọng.

Trong khi đó, ông Dov Zakheim, cựu Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Mỹ và hiện là cố vấn cho các cơ quan nghiên cứu chính sách, nhận định: “Mọi chuyện phụ thuộc vào việc bên nào sẵn sàng nhượng bộ trước. Nếu Trump chủ động nhượng bộ, ông ấy có thể ký kết một thỏa thuận giống như của Obama. Nếu không, thì chính Iran mới có thể là bên phải nhận những nhượng bộ, như ngừng hoạt động làm giàu uranium trong 20 năm, cắt giảm chương trình tên lửa hoặc dừng hậu thuẫn các lực lượng ủy nhiệm. Tóm lại, cuộc chiến này phụ thuộc lớn vào khả năng các bên sẵn lòng nhượng bộ để đạt thỏa thuận cuối cùng”.