BẢN CHẤT BẤT CẬP NHẬT VÀ NGUỒN GỐC VĂN HÓA: HÀNH TRÌNH BAO DUNG TRONG NGHỆ THUẬT ĐƯƠNG ĐẠI

Trong bối cảnh tranh chấp về quyền sở hữu và sử dụng các tác phẩm nghệ thuật, câu chuyện về MV Come My Way của Sơn Tùng và tranh cãi liên quan đến tác phẩm của nghệ sĩ Lê Giang đã mở ra nhiều suy ngẫm sâu sắc về mối liên hệ giữa truyền thống và sáng tạo đương đại. Được nhìn nhận qua góc nhìn của chị Trịnh Đức Phương Linh – đại diện của APM khu vực Đông Nam Á, CEO của An Nam TDC – vấn đề này không chỉ dừng lại ở việc phân định đúng sai về bản quyền, mà còn phản ánh rõ hơn về các giá trị văn hóa và cách ứng xử trong cộng đồng sáng tạo Việt Nam.

KHI NGHỆ THUẬT VẬN HÀNH TRONG KHỐI VỐN DI SẢN DÂN TỘC

Chị Linh nhấn mạnh rằng mọi sáng tạo đều bắt nguồn từ nền tảng văn hóa dân tộc phong phú. Từ các họa tiết cổ của đình làng, các hoa văn thời Lý – Trần – Lê, cho tới kho tàng mỹ thuật truyền thống, tất cả đều là tài sản vô giá được truyền thụ qua nhiều thế hệ, luôn trong trạng thái “giải phóng bản quyền” mà không tốn phí. Các nghệ nhân xưa đã tạo ra các tác phẩm không chỉ vì danh tiếng cá nhân mà còn như một phần của kho tàng tín ngưỡng và văn hóa của cộng đồng, và những công trình này đang trở thành nguồn cảm hứng bất tận cho các nghệ sĩ đương đại. Việc sử dụng chúng để phục vụ sáng tạo cá nhân hoàn toàn có thể được bảo hộ hợp pháp, qua đó khẳng định quyền sở hữu về phương thức biểu đạt cá nhân trong tác phẩm.

NHỮNG RẠNH GIỚI TRONG SỬ DỤNG VỐN CỔ VÀ VẤN ĐỀ PHÁP LÝ

Tuy nhiên, câu chuyện khai thác nguồn vốn di sản này lại ngày càng phức tạp khi nhiều nghệ sĩ trẻ vô tình hay cố ý dựa vào nguyên liệu cổ mà không rõ nguồn gốc, không tôn trọng nguồn gốc truyền thống. Hệ quả là, những sự trùng lặp, layout tương đồng hoặc thông điệp chung đều phản ánh một thực tế về việc chưa rõ ràng trong hành trình khai thác tài liệu cổ một cách có ý thức và đúng quy trình pháp lý. Vấn đề không chỉ là câu hỏi về quyền tác giả, mà còn là về nhận thức và văn hóa ứng xử, khi mà một tác phẩm không chỉ là sự sáng tạo đơn thuần của cá nhân mà còn liên quan tới phần lớn giá trị cộng đồng và di sản chung.

VĂN HÓA ỨNG XỬ VÀ HÀNH TRÌNH ĐỊNH HÌNH NHẬN THỨC

Chị Linh nhấn mạnh rằng, để bảo vệ giá trị sáng tạo và giữ gìn trật tự chung, cần có sự bao dung, hướng dẫn rõ ràng và truyền thông đúng cách. Các nghệ sĩ trẻ, thay vì bị đẩy vào thế phải chịu thiệt thòi hay bị xử phạt nặng nề, cần nhận thức về tầm quan trọng của quy trình pháp lý, sự tôn trọng nguồn gốc và hiểu rõ các quy định về bản quyền. Việc xây dựng một hệ thống tra cứu tác phẩm, có thể hình thành dưới dạng bảo tàng trực tuyến, sẽ giúp minh bạch hóa nguồn gốc các tác phẩm, hạn chế tranh chấp không cần thiết và nâng cao ý thức đúng đắn cho cộng đồng sáng tạo.

NHỮNG BÀI HỌC TỪ CÁC TỪNG VỤ VIỆC

Vụ tranh cãi của Sơn Tùng và Lê Giang không chỉ đơn thuần về vấn đề bản quyền mà còn phản ánh rõ các điểm cần điều chỉnh trong cách chúng ta tiếp cận và ứng xử với tài sản văn hóa cổ và sáng tạo hiện đại. Chị Linh cho biết, điều quan trọng nhất là các nghệ sĩ đương đại cần ý thức rằng họ đang đứng trên vai các tiền nhân. Việc khai thác nguồn cảm hứng từ di sản cổ là hợp lý, miễn là thể hiện được sự trân trọng, tôn trọng nguồn gốc và có trách nhiệm pháp lý rõ ràng. Khi các bên cùng thẳng thắn đối thoại, việc giải quyết tranh chấp không chỉ giúp cứu vãn mối quan hệ mà còn thiết lập những tiền lệ tốt thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành sáng tạo nội địa.

CƠ HỘI XÂY DỰNG VĂN HÓA ỨNG XỬ MẠNH MẼ VÀ BỀN VỮNG

Trong bối cảnh Việt Nam đang trong quá trình xây dựng “quyền lực mềm” bằng văn hóa, việc hiểu rõ, trân trọng và tôn trọng quy trình pháp lý bản quyền chính là nền tảng để nâng cao vị thế của văn hóa Việt trên trường quốc tế. Các rào cản về kiến thức và kỹ năng trong lĩnh vực này vẫn còn, đặc biệt ở thế hệ trẻ, do đó cần có các cuộc đối thoại xây dựng, hướng dẫn rõ ràng từ các cơ quan chức năng và chuyên gia pháp lý. Thay vì bạo lực trong tranh cãi, các hành xử dựa trên sự hiểu biết, tôn trọng lẫn nhau sẽ giúp giảm thiểu các tổn thương không đáng có, đồng thời củng cố tinh thần đoàn kết, góp phần kiến tạo môi trường sáng tạo lành mạnh.

LÀNG NGHỀ, TÀI SẢN DI SẢN VỐN CỔ VẪN VÀO ĐỜI MỖI NGHỆ SĨ

Vấn đề không chỉ nằm ở việc thể hiện sáng tạo, mà còn ở việc nhận thức đúng về nguồn gốc của các yếu tố trong tác phẩm. Nhiều nghệ sĩ đã sử dụng nguồn vốn cổ truyền mà không cần cầu kỳ chứng minh xuất xứ, vì đó đã trở thành phần của kho tàng chung của dân tộc. Chính vì vậy, việc đăng ký bảo hộ tác phẩm mang tính phương thức biểu đạt cá nhân là phù hợp, nhưng điều quan trọng hơn là nhận thức rằng tất cả đều đang thừa hưởng một di sản chung, và cần thể hiện lòng biết ơn qua hành động tôn trọng nguyên tác, thể hiện sự khiêm nhường trong sáng tạo mới.

KẾT LUẬN: SỨ MẠNG CỦA SÁNG TẠO VÀ GIAO LƯU VĂN HÓA

Để phát triển mạnh mẽ, bền vững, ngành sáng tạo Việt Nam cần đồng hành cùng nhau trong việc xây dựng văn hóa ứng xử đúng mực, tôn trọng nguồn gốc, tuân thủ quy trình pháp lý và mở rộng đối thoại xây dựng. Chỉ khi các nghệ sĩ hiểu rõ vai trò của mình, có thái độ trân trọng và hành xử có trách nhiệm, văn hóa mềm của Việt Nam mới thực sự vươn xa trên thị trường quốc tế. Đồng thời, các hình mẫu tích cực này sẽ góp phần tạo dựng chữ tín, giúp các giá trị văn hóa truyền thống thấm đẫm trong từng tác phẩm đương đại, mở ra con đường mới cho sự phát triển bền vững của nền nghệ thuật và sáng tạo Việt Nam trên bình diện toàn cầu.