Tranh luận ‘Steve Jobs Việt Nam’ vào đề văn: Có nên dùng chuẩn Mỹ làm thước đo thành công?
Trong kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026, đề văn gây tranh cãi khi đặt ra câu hỏi về việc làm thế nào để có những “Steve Jobs Việt Nam”, phản ánh xu hướng lấy tiêu chuẩn Mỹ làm chuẩn mực thành công. Thí sinh được yêu cầu viết đoạn văn nghị luận trong khoảng 200 chữ, đề cập cách tạo ra những nhân vật tương tự như Steve Jobs, Mark Zuckerberg hay Elon Musk từ góc nhìn của người trẻ.
Nhiều ý kiến phản đối đề thi này, trong đó ông Lucas Luân Nguyễn, dịch giả và chuyên gia sáng tạo, cho rằng đề thi vô hình trung khiến thí sinh rơi vào cảm giác “tự ti” và lệ thuộc vào một hệ quy chiếu ngoại lai. Ông nhấn mạnh rằng thể chế, văn hóa, và điều kiện xã hội của Việt Nam đòi hỏi hướng đi riêng, chứ không thể chỉ dựa vào thành công của Mỹ mà áp đặt chuẩn mực.
Ông cho rằng, câu hỏi về làm thế nào để Việt Nam có những người khổng lồ công nghệ là phù hợp hơn, song cần tránh việc hỏi “Làm thế nào để có Steve Jobs Việt Nam” theo kiểu bắt chước mô hình nước ngoài. Thể chế và nền văn hóa Việt Nam cần những thành tựu riêng biệt, phù hợp với đặc thù của đất nước, thay vì bị đặt vào “hình mẫu” của Silicon Valley.
Các chuyên gia cũng phân biệt rõ ràng giữa vai trò của những người nổi tiếng như Steve Jobs hay Elon Musk. Theo họ, các nhân vật này không phải là nhà phát minh công nghệ trực tiếp, mà là nhà điều hành sáng tạo, thúc đẩy ứng dụng và thương mại hóa công nghệ. Trong khi đó, các nhà đột phá thực sự thường là các nhà khoa học, kỹ sư hoặc nhà phát minh như Einstein, Edison hay Marie Curie.
Trong thực tế, nhiều thí sinh phản ánh không rõ nội dung đề thi. Một số người thậm chí không biết Steve Jobs là ai, chỉ tập trung vào các phẩm chất của người trẻ như kiên trì, kỷ luật. Có người khác lại cảm thấy đề quá chung chung hoặc không phù hợp, dẫn đến thiếu tự tin khi làm bài.
Việc đề thi lấy đích đến là khuyến khích sự sáng tạo, phản biện và tự chủ của các thí sinh. Tuy nhiên, dư luận vẫn còn tranh cãi về việc liệu việc dựa vào mô hình thành công Mỹ có phù hợp để xây dựng mô hình xuất khẩu trí tuệ của Việt Nam hay không.