NHỮNG NHÂN VẬT ‘ĐINH’ GÂY ẤN TƯỢNG TRONG HÀNH TRÌNH GẬT GÀO CỦA NGƯỜI LÀM BÁO
Trong hành trình đưa những câu chuyện đời thường của nhân vật trở thành những bài báo sâu sắc, đáng nhớ, tôi đã gặp không ít những nhân vật theo đúng nghĩa là “đinh” của cuộc đời nghề báo. Họ là những con người mang trong mình câu chuyện, nét đẹp văn hóa và ký ức dân gian mà không phải ai cũng dễ dàng khám phá hay ghi lại. Và trong số đó, rõ ràng, nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm là một nhân vật đặc biệt, không chỉ bởi những vị trí ông từng đảm nhiệm hay bài viết nổi bật về đất nước, mà còn bởi thân thế gắn liền với nhà báo Hải Triều. Ông là con trai của Hải Triều, giúp tôi mở ra cánh cửa vào cuộc đời và tư duy của một nhà báo cách mạng những thập niên xưa.
Trong loạt bài về Hải Triều, tôi đã cảm nhận rõ ràng sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại qua những câu chuyện truyện kể của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm. Những ngày cuối năm 2024, dưới mái nhà cũ ở Vỹ Dạ, ông kể về cha mình bằng giọng Huế nhỏ nhẹ, khiêm nhường. Ông nói rằng, với ông, việc hiểu về cha bắt đầu từ những câu chuyện gia đình, từ những tư liệu ít ỏi còn lại, và từ ký ức của người thân. Đặc biệt, ông cho biết: “Muốn hiểu thêm về cụ, chắc phải tiếp tục nghiên cứu, phải có thêm phát hiện…” Những lời này đã giữ tôi lại mãi, để không bỏ lỡ cơ hội nối tiếp công việc tìm kiếm, hồi sinh những mảnh ký ức đã phai mờ qua năm tháng.
Chúng tôi đã cùng nhau đi qua hành trình của những người làm báo cách mạng thuở ban đầu, những câu chuyện thất lạc, những dấu vết còn sót lại trong ký ức của người thân và những cuộc trò chuyện hiếm hoi. Và chính nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm đã giúp tôi từng bước ghép lại bức tranh quá khứ đó, giúp tôi cảm nhận rõ hơn về cộng đồng, về những giá trị tinh thần và ký ức dân gian. Tôi còn nhớ, lần đứng trên sân khấu nhận giải báo chí Hải Triều năm 2025 ở Huế, người trao giải chính là ông Nguyễn Khoa Điềm – người mà tôi đã cố gắng gặp gỡ nhiều lần để nghe kể về cha ông. Một khoảnh khắc trọn vẹn của duyên nợ nghề nghiệp.
Trong số những nhân vật “đinh” đó, tôi còn ghi nhớ Thượng tọa Thích Huệ Vinh, trụ trì chùa Quán Thế Âm ở Đà Nẵng, trong loạt bài Bí ẩn Ngũ Hành Sơn – giải nhì Giải báo chí Đà Nẵng năm 2023. Những ngày rong ruổi dưới chân ngọn Kim Sơn, tôi đã nghe những câu chuyện nửa thực nửa huyền, vừa mang tính khảo cứu, vừa giữ gìn nét văn hóa dân gian. Ở ông, tôi cảm nhận được một sự pha trộn kỳ lạ giữa một nhà tu hành và người bảo lưu ký ức cộng đồng. Các cuộc trò chuyện bắt đầu vào buổi sáng bên hiên chùa, với tiếng chuông ngân, hương trầm thoảng, nhưng càng nghe, tôi càng nhận ra trong ông là cả một kho tư liệu về lịch sử, tín ngưỡng và đời sống dân gian. Chính ông đã kể về việc chọn người hóa thân làm Quán Thế Âm cho lễ hội, về những bến sông xưa, về chuyện Huyền Trân công chúa – những ký ức truyền miệng của người dân vùng Ngũ Hành Sơn, không phải là những dữ kiện lịch sử chính thống, mà là những niềm tin chân thành và bền bỉ qua thế hệ.
Trong hành trình đó, tôi còn gặp Ra Pát Ngọc Hà, một chàng trai người Tà Ôi ở A Lưới, kiệm lời nhưng giàu cảm xúc. Hà là nhân vật chính trong loạt bài về các nghệ nhân trẻ thế hệ Z, với mong muốn gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng. Chiều hôm tôi đến, sương núi xuống nhanh, tôi thấy Hà ngồi giữa đại ngàn, tay cầm chiếc khèn cũ – một loại nhạc cụ tưởng chừng đã mai một. Qua những câu chuyện tự tháo lắp, nghiên cứu, về việc tìm mua đồng phù hợp để chế tác, Hà đã tự mình giữ lấy phần ký ức của núi rừng, của truyền thống. Câu chuyện của cậu, về việc phục dựng chiếc karyok ayon, đã khiến tôi rơi lệ khi nghe cụ già hơn 80 tuổi bật khóc vì quá lâu rồi mới nghe lại âm thanh của núi rừng xưa cũ. Chính Hà đã cho tôi thấy rằng, mạch ngầm văn hóa đó vẫn còn mạnh mẽ, dù thời gian trôi qua, dù thế giới có thay đổi.
Những nhân vật “đinh” trong hành trình này đều cho tôi hiểu rằng, đằng sau mỗi bài báo, luôn có những con người âm thầm, giữ gìn ký ức, niềm tin và giá trị truyền thống. Những cuộc gặp gỡ ấy không chỉ giúp tôi hoàn thiện tác phẩm, mà còn truyền cảm hứng để tiếp tục đi, tìm kiếm và ghi lại những câu chuyện chưa kể, để giữ gìn hồn cốt của các cộng đồng, của nền văn hóa đa dạng của đất nước. Chính vì thế, mỗi dịp 21.6 trở về, tôi lại thấy lòng mình thêm vững tin hơn vào việc hành nghề báo, bởi chính những nhân vật “đinh” ấy đã giúp tôi hiểu rõ rằng, nghề báo không chỉ là truyền tải thông tin mà còn là sự trao gửi của niềm tin, của ký ức và của tâm huyết.