SỨC KHỎE TÂM THẦN NHÂN VIÊN Y TẾ: VẤN ĐỀ NGƯỜI CHỮA LÀNH ĐANG GẬY NGHIÊU

Ngày 18.7, Hiệp hội Y học TP.HCM đã tổ chức hội nghị khoa học thường niên mang tên Sức khỏe tâm thần: Góc nhìn từ đa chuyên khoa. Trong khuôn khổ sự kiện, TS-BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM, Phó chủ tịch Hiệp hội Y học TP.HCM đã trình bày về thực trạng sức khỏe tâm thần của nhân viên y tế và những thách thức liên quan.

NGHỊCH LÝ CỦA NGƯỜI CHỮA LÀNH

Chia sẻ tại hội nghị, TS-BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu nhấn mạnh: khi đánh giá chất lượng hệ thống y tế, người ta thường chú trọng đến cơ sở vật chất, trang thiết bị và kỹ thuật hiện đại. Tuy nhiên, yếu tố quyết định chính lại nằm ở sức khỏe tâm thần của đội ngũ nhân viên trực tiếp chăm sóc bệnh nhân.

Tỷ lệ kiệt sức nghề nghiệp ở nhân viên y tế dao động từ 30 đến 58%. Các vấn đề thường gặp gồm căng thẳng, lo âu, trầm cảm, kiệt sức nghề nghiệp và rối loạn căng thẳng sau sang chấn. Nhân viên làm việc trong các bộ phận như khoa cấp cứu, hồi sức tích cực, gây mê hồi sức – nơi tiếp xúc liên tục với đau đớn, tử vong – thường dễ mắc phải các vấn đề tâm thần.

TS-BS Châu cho biết nhiều người nghĩ rằng nhân viên y tế có thể dần “chai sạn” trước những mất mát. Tuy nhiên, thực tế, mỗi ca tử vong không qua khỏi đều gây sang chấn tâm lý. Những chấn thương này tích tụ, gây ra sự thất vọng, đau đớn tinh thần, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe tâm thần của họ.

Thêm vào đó, nhân viên y tế còn chịu áp lực phải giữ vững tinh thần “không được mắc bệnh”. Áp lực này trở nên nặng nề hơn khi họ chính bản thân gặp vấn đề về tâm lý, cảm thấy khó chia sẻ, nhận sự hỗ trợ.

TS-BS Vĩnh Châu bày tỏ rõ ràng: người chữa lành bệnh tật cho người khác lại phải âm thầm gánh chịu tổn thương tinh thần. Ông đặt câu hỏi: “Ai sẽ chữa lành cho bản thân họ?”

Các nghiên cứu quốc tế cũng cho thấy tình trạng này không chỉ riêng Việt Nam. Tỷ lệ kiệt sức nghề nghiệp của nhân viên y tế tại các quốc gia dao động từ 40 đến 55%, có nơi còn cao hơn. Khoảng 20 đến 30% trong số họ có biểu hiện lo âu hoặc trầm cảm. Một khảo sát của Tổ chức Y tế Thế giới tại châu Âu với hơn 90.000 bác sĩ, điều dưỡng tại 29 quốc gia đã ghi nhận rằng khoảng một phần ba người có biểu hiện trầm cảm hoặc lo âu. Cứ 10 người thì có một người từng nghĩ đến tự sát hoặc gây hại cho bản thân.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu ở một số bệnh viện cho thấy tỷ lệ kiệt sức nghề nghiệp của nhân viên y tế rơi vào khoảng 30 đến 58%. Trong khi đó, tỷ lệ trầm cảm, lo âu cũng dao động từ 20 đến 50%.

GỠ RÀO CẢN TRONG CHĂM SÓC SỨC KHỎE TÂM THẦN CHO NHÂN VIÊN Y TẾ

Theo TS-BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, khảo sát do Sở Y tế TP.HCM phối hợp thực hiện cho thấy, hơn 60% nhân viên y tế sợ bị đánh giá là yếu đuối nếu thừa nhận gặp khó khăn tâm lý và tìm kiếm sự giúp đỡ. Dù có tới 83,8% mong muốn nhận được hỗ trợ từ các chuyên gia tâm lý tại nơi làm việc, nhiều người vẫn còn e ngại vì lo ngại về quyền riêng tư và ảnh hưởng đối với công việc.

Từ năm 2022, ngành y tế TP.HCM đã triển khai mô hình “cấp cứu trầm cảm” phối hợp giữa Trung tâm Cấp cứu 115 và Bệnh viện Tâm thần TP.HCM. Các hoạt động như tọa đàm về sức khỏe tâm thần, xây dựng sổ tay chăm sóc sức khỏe tâm thần cho nhân viên y tế cũng được thúc đẩy nhằm nâng cao nhận thức và hỗ trợ họ tốt hơn.

Tuy nhiên, ông Châu nhấn mạnh, việc ứng dụng các khuyến cáo về chăm sóc sức khỏe tâm thần chưa đồng đều giữa các bệnh viện. Các giải pháp cần đi xa hơn việc nâng cao ý thức cá nhân, xây dựng một hệ thống an toàn toàn diện. Điều này bao gồm trang bị kỹ năng tự phục hồi cho nhân viên, đào tạo đội ngũ quản lý, xây dựng văn hóa không trừng phạt khi xử lý sai sót và tổ chức dịch vụ tư vấn tâm lý bảo mật, sẵn sàng kết nối chuyên gia khi cần thiết.

Trong nỗ lực đổi mới, Sở Y tế TP.HCM phối hợp cùng các chuyên gia tâm lý và công nghệ thông tin đang xây dựng hệ thống ứng dụng trí tuệ nhân tạo, giúp nhân viên y tế tự đánh giá tình trạng tâm thần ẩn danh, tư vấn từ xa và kết nối nhanh chóng với các chuyên gia khi phát hiện vấn đề.

TS-BS Vĩnh Châu nhấn mạnh, việc bảo vệ sức khỏe tâm thần của nhân viên y tế không chỉ là nhiệm vụ cá nhân mà còn là yếu tố then chốt để duy trì chất lượng dịch vụ y tế toàn diện và an toàn cho cộng đồng.