Thuốc giả tại Việt Nam: Thách thức lớn trong công tác quản lý và phòng chống

Trong phiên giải trình sáng 21.8 về công tác phòng, chống thuốc giả, thực phẩm giả, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, thuộc Ủy ban Khoa học – Công nghệ – Môi trường của Quốc hội đã đề nghị Bộ trưởng Y tế đánh giá về tình hình thuốc giả tại Việt Nam, dự báo xu hướng và đề xuất các giải pháp để đối phó với vấn nạn này trong thời gian tới.

Theo Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan, vấn đề thuốc giả không chỉ là thách thức của Việt Nam mà là vấn đề toàn cầu, theo số liệu của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), không quốc gia nào có thể tự tin nói mình không bị ảnh hưởng. Bà cũng chia sẻ hiện nay, 10% thuốc trong các nước thu nhập thấp hoặc trung bình có chất lượng kém hoặc là hàng giả, cao hơn đáng kể so với các nước phát triển.

Bà cũng nhấn mạnh rằng tỷ lệ thuốc giả, kém chất lượng qua các kênh mạng và thương mại điện tử có thể lên đến 50%. Đặc biệt, các loại thuốc phòng, chống các bệnh mãn tính như tim mạch, ung thư, thuốc kháng sinh và vắc xin thường bị làm giả nhiều nhất, gây hậu quả nghiêm trọng cho người tiêu dùng và cộng đồng.

Bộ trưởng Y tế cho biết, trong nỗ lực kiểm soát, ngành y tế đã tham mưu xây dựng luật, tăng cường các biện pháp kiểm tra, giám sát. Ở Việt Nam, tất cả các lô vắc xin và sinh phẩm đều phải kiểm tra đạt tiêu chuẩn của Viện Kiểm nghiệm trước khi cấp phép xuất xưởng, đồng thời tất cả các lô thuốc khác cũng phải đảm bảo chất lượng trước khi lưu thông. Cơ quan quản lý chất lượng nhà nước còn thực hiện kiểm tra ngẫu nhiên hàng năm trên 38.000 mẫu thuốc, tỷ lệ vi phạm giảm còn dưới 2%, trong đó thuốc giả chỉ chiếm dưới 0,1% trong năm 2024.

Tuy nhiên, dự báo của bà Lan cho thấy, tình hình thuốc giả vẫn có xu hướng gia tăng, đặc biệt là trên các nền tảng thương mại điện tử, nơi 50% các giao dịch có khả năng là thuốc giả hoặc có liên quan đến thuốc giả. Phía Bộ Y tế xác định đây là đối tượng nguy cơ cao và sẽ phối hợp cùng các bộ ngành khác để kiểm soát.

Về quản lý thị trường, Bộ trưởng nhấn mạnh cần tăng cường quản lý từ sản xuất, phân phối đến bán lẻ nhằm hạn chế tối đa khả năng biến tướng của thuốc giả. Thị trường dược phẩm Việt Nam hiện có giá trị từ 7 tới 10 tỷ USD, trở thành “mảnh đất” lý tưởng cho các hoạt động phi pháp.

Đại biểu Phạm Trọng Nghĩa, Ủy viên Ủy ban Văn hóa – Xã hội, đã phản ánh về việc người tiêu dùng thiếu công cụ để tự kiểm tra tính xác thực của thuốc, đặc biệt trong bối cảnh giả mạo ngày càng tinh vi. Ông đề nghị Bộ Y tế đẩy mạnh phát triển các ứng dụng, hệ thống truy vấn công khai giúp người dân tra nguồn gốc và xác thực thuốc trước khi mua.

Bà Đào Hồng Lan đồng tình, cho biết hiện nay, người tiêu dùng chủ yếu dựa vào bao bì, mẫu mã khi mua thuốc nhưng chưa có công cụ truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Chính phủ đã chỉ đạo xây dựng các cơ sở dữ liệu và giải pháp để truy xuất nguồn gốc hàng hóa, đặc biệt là thuốc và thực phẩm. Bộ y tế đang cập nhật thông tin cảnh báo về thuốc giả trên các website và ứng dụng nhằm giúp người dân nắm bắt rõ các nguy cơ.

Bà cũng khuyến cáo người dân chỉ mua thuốc tại các nhà thuốc, cơ sở đã được cấp phép, có uy tín, hạn chế mua qua phương thức bán lẻ hoặc qua người khác. Đặc biệt, khi mua thuốc, cần cẩn trọng và cảnh giác trước các cơ sở không rõ nguồn gốc, tránh để xảy ra mua phải hàng giả, hàng kém chất lượng đe dọa sức khỏe.