TẠI VIỆT NAM, TỈ LỆ THẮT DÂY AN TOÀN Ở HÀNG GHẾ SAU VẮNG VÈO, NGUY CƠ RỦI RO CŨNG TĂNG CAO

Dây đai an toàn vốn được xem là biện pháp căn bản, giúp giảm thiểu nguy hiểm trong tai nạn giao thông. Tuy nhiên, thực tế tại Việt Nam, thói quen thắt dây an toàn chỉ phổ biến ở hàng ghế trước, còn hành khách ngồi hàng ghế sau vẫn thường chủ quan, bỏ qua thao tác này. Điều này đặt ra câu hỏi lớn: Liệu ngồi ghế sau có bắt buộc phải thắt dây an toàn như ghế trước?

Khảo sát do Johns Hopkins International Injury Research Unit phối hợp cùng Trường đại học Y tế Công cộng thực hiện tại Hà Nội từ cuối năm 2021 đến năm 2023 cho thấy, tỷ lệ người lớn sử dụng dây bảo hiểm trên ô tô chỉ đạt khoảng 31%. Trong đó, tỷ lệ cài dây ở hàng ghế sau mới chỉ khoảng 12%, phản ánh rõ mức độ tuân thủ rất thấp và tiềm ẩn nguy cơ nghiêm trọng khi xảy ra va chạm.

Một nguyên nhân chính khiến nhiều người bỏ qua việc thắt dây an toàn xuất phát từ đặc điểm kỹ thuật của xe. Hầu hết các dòng xe đều được trang bị cảm biến cảnh báo dây an toàn cho hàng ghế trước. Khi không thắt dây, hệ thống sẽ phát âm thanh cảnh báo liên tục hoặc không nhả phanh điện tử cho đến khi dây được cài đúng vị trí. Đặc biệt, đối với ghế phụ, còn có tín hiệu cảnh báo bằng âm thanh hoặc đèn nhấp nháy. Trong khi đó, hàng ghế sau thường thiếu các cảm biến này, nên dù có dây an toàn thì nếu không cài, chưa có cảnh báo nào phát ra. Chính điều này khiến nhiều hành khách chủ quan, đặc biệt trong các chuyến đi ngắn, nội thành.

Thực tế, trong nhiều trường hợp, các tài xế, đặc biệt là lái xe dịch vụ, thường phải nhắc nhở hoặc thậm chí xử phạt hành khách ngồi phía sau không thắt dây. Nhưng đa phần, người ngồi sau vẫn ít quan tâm, số người cài dây bảo hiểm gần như đếm trên đầu ngón tay khi cả nhà cùng di chuyển.

Về mặt pháp lý, quy định về bắt buộc thắt dây an toàn tại Việt Nam đã có từ nhiều năm. Luật Giao thông đường bộ năm 2008 chỉ yêu cầu người lái và hành khách ở hàng ghế trước phải thắt dây. Tuy nhiên, sau khi Việt Nam tham gia Công ước 1968 về Giao thông đường bộ năm 2014, quy định đã mở rộng: tất cả các vị trí ghế ngồi đều bắt buộc sử dụng dây an toàn. Nghị định 46/2016/NĐ-CP, áp dụng từ đầu năm 2018, quy định phạt từ 100.000 đến 200.000 đồng đối với tài xế không thắt dây hoặc chở người không thắt dây nơi có trang bị dây an toàn. Mức xử phạt đã nâng lên mạnh mẽ hơn sau Nghị định 100/2019/NĐ-CP và gần đây là Nghị định 168/2024/NĐ-CP, giữ nguyên mức phạt từ 800.000 đến 1 triệu đồng dành cho tài xế không chấp hành quy định này.

Quan trọng hơn, việc xử phạt không chỉ nhằm trừng phạt vi phạm mà còn để nhấn mạnh vai trò của dây an toàn trong việc bảo vệ tính mạng người ngồi trong xe. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra, hành khách ngồi sau không thắt dây khi xảy ra va chạm dễ bị thương nặng hoặc tử vong cao hơn nhiều so với người cài dây. Thậm chí, hành khách không thắt dây còn có thể trở thành mối nguy hiểm cho người ở phía trước do quán tính và lực va chạm gây ra.

Trong bối cảnh đó, việc nâng cao ý thức và thực thi quy định thắt dây an toàn cho tất cả các vị trí ghế ngồi hiện là điều cần thiết để đảm bảo an toàn cho người tham gia giao thông.