BÀI KIỂM TÌM LẠI ĐỊA VỊ CỦA KIẾN THỨC TRONG KỲ THI TỐT NGHIỆP

Trong cuộc tranh luận xung quanh đề thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT năm nay, một câu hỏi nghị luận xã hội đã thu hút nhiều phản ứng trái chiều từ các sĩ tử. Trong đó, điều khiến nhiều học sinh bối rối là câu hỏi về Steve Jobs – huyền thoại công nghệ thế giới – nhưng lại gây ra tình trạng thậm chí còn nhiều em không biết ông là ai. Thay vì trả lời đúng nội dung, nhiều học sinh đã phản ánh sự mơ hồ, thậm chí nhầm lẫn sang các nhân vật khác như Bill Gates, các chính trị gia hay nhân vật trong phim ảnh.

Tại các hội đồng thi, không ít thí sinh ra về trong trạng thái ngơ ngác, có người thừa nhận đã bị đứt quãng khi đọc đề. Một sĩ tử tại Hà Nội kể lại: “Lúc làm bài, em đứng hình mất vài giây. Tên ông ấy nghe quen nhưng không thể nhớ rõ làm gì. Cuối cùng, em đành viết đại là một nhà khoa học Mỹ.” Trên các diễn đàn học đường, những câu chuyện cười ra nước mắt cũng xuất hiện, khi nhiều học sinh thừa nhận chỉ biết đến logo quả táo cắn dở, nhưng lại không biết lịch sử của người sáng lập ra nó – Steve Jobs.

Điều này khiến nhiều người tự hỏi, tại sao một nhân vật có tầm ảnh hưởng toàn cầu như ông lại trở thành trở ngại cho các em trong một kỳ thi quan trọng? Và thực tế, lý do sâu xa nằm trong vài nguyên nhân chính.

SUY NGẪM VÌ SAO HỆ GEN Z KHÔNG BIẾT “HUYỀN THOẠI” CÔNG NGHỆ?

Chính sách chuyển giao thế hệ và khoảng cách thời gian là một trong những lý do quan trọng nhất. Steve Jobs qua đời năm 2011, khi các em còn nhỏ hoặc chưa ý thức rõ về thế giới, nên đối với các em hiện nay, ông đã trở thành một tượng đài của lịch sử công nghệ hơn là nhân vật đời thường. Ngoài ra, sự khác biệt giữa “sản phẩm” và “người tạo ra sản phẩm” cũng đóng vai trò lớn. Các em ngày nay lướt điện thoại, biết đến logo quả táo, nhưng ít chú ý tìm hiểu về lịch sử hình thành của nó – chính là câu chuyện của Steve Jobs.

Thứ ba, mạng xã hội và khả năng “lọc lọc” thông tin cũng góp phần tạo ra khoảng trống kiến thức. Các nền tảng như TikTok hay Facebook hoạt động theo cơ chế cá nhân hóa, khiến nội dung xuất hiện trên trang của từng người rất khác nhau. Những em chủ yếu theo dõi các nội dung giải trí, âm nhạc, hay trào lưu mới mẻ, ít có cơ hội tiếp xúc hoặc hiểu rõ về ngành công nghệ hay các nhân vật lịch sử.

Bên cạnh đó, còn có những quan niệm sai lệch về đời sống và kiến thức ở vùng nông thôn, miền núi. Trong khi kỳ thi dành cho toàn quốc, việc yêu cầu học sinh hiểu rõ về một nhân vật công nghệ phương Tây, đặc biệt là những người hoàn toàn xa lạ với đời sống của các em, nghe có vẻ khó thực tế.

Một số ý kiến phản ánh từ các sĩ tử đã đặt ra vấn đề về sự thiếu ngữ liệu hỗ trợ trong câu hỏi đề thi. Theo nhiều giáo viên, đề thi cần có phần dẫn dắt rõ ràng hơn để giúp thí sinh dễ hiểu, đồng thời đảm bảo tính công bằng và chính xác trong đánh giá. Một đề xuất là thêm vào đề thi một câu giới thiệu ngắn gọn về Steve Jobs, ví dụ: “Steve Jobs (1955-2011) – nhà sáng lập Apple, biểu tượng đổi thay thế giới công nghệ.”

Chỉ cần 2-3 dòng như vậy, việc hiểu và nhận diện nhân vật sẽ thuận lợi hơn rất nhiều. Điều này không chỉ giúp các em vùng xa có thêm thông tin, mà còn mở ra cơ hội để các học sinh phát huy khả năng tư duy, lí luận văn học mà không bị giới hạn bởi kiến thức nền. Trong cuộc đua kiến thức toàn diện cho học sinh, việc bổ sung những dữ liệu bắc cầu là cần thiết để hướng các em tới mục tiêu phản biện và sáng tạo đúng nghĩa.