MỖI SÁNG THỨ HAI, CHÚNG TA VẨN THAN “ĐẦU TUẦN MỚI”. Nhưng bạn có bao giờ tự hỏi tại sao ngày đầu tiên của tuần lại là thứ Hai, trong khi lại không gọi là “thứ Một”? Cũng dễ hiểu, vì sao Chủ nhật không được gọi là “thứ Tám”? Những câu hỏi tưởng chừng đơn giản này lại chứa đựng câu chuyện dài về lịch sử, tôn giáo và ngôn ngữ đã tồn tại hàng trăm năm.

TẠI SAO THỨ HAI LẠI ĐƯỢC GỌI LÀ NGÀY ĐẦU TUẦN?

Ngày nay, phần lớn mọi người đều quen với việc thứ Hai bắt đầu một tuần làm việc mới, sau kỳ nghỉ cuối tuần. Tuy nhiên, trong các tài liệu lịch sử, ngày đầu tiên của tuần lại từng là Chủ nhật. Trong truyền thống tôn giáo, Chủ nhật là ngày tưởng niệm sự phục sinh của Chúa Giêsu, ngày lễ quan trọng nhất trong tuần. Chính vì vậy, nhiều loại lịch truyền thống đặt Chủ nhật ở vị trí đầu tiên của tuần, và nhiều quốc gia vẫn sử dụng cách gọi này đến ngày nay.

Khi Chủ nhật đã là ngày đầu tuần, các ngày còn lại lần lượt gọi là thứ Hai, thứ Ba, thứ Tư, thứ Năm, thứ Sáu và thứ Bảy. Điều này đồng nghĩa rằng, trong hệ thống này, không tồn tại khái niệm “thứ Một” vì ngày đầu tiên đã mang tên riêng là Chủ nhật.

TẠI SAO GỌI LÀ “CHỦ NHẬT”?

Nguồn gốc của từ “chủ nhật” trong tiếng Việt xuất phát từ sự pha trộn giữa hai yếu tố Hán – Việt. Trong đó, “nhật” nghĩa là mặt trời hoặc ngày, như trong các từ nhật nguyệt, nhật thực. Còn “chủ” có nhiều nghĩa, từ vua chúa, người chủ quán, chủ tài sản đến người lãnh đạo. Khi ghép lại, “chủ nhật” dịch ra có nghĩa là “ngày mặt trời” hoặc “ngày của chủ”. Tuy nhiên, trong thực tế, tên gọi đúng phải là “chúa nhật”, phản ánh rõ nét truyền thống tôn giáo, vì đây là ngày dành riêng để tưởng nhớ Đấng tối cao trong đạo Kitô giáo.

Sự nhầm lẫn này bắt nguồn từ việc gần âm giữa hai từ “chủ” và “chúa”. Ở một số nơi, đặc biệt trong cộng đồng đạo Thiên Chúa, tên gọi ban đầu vẫn còn được giữ là “chúa nhật”. Như vậy, đây chính là minh chứng cho sự pha trộn văn hóa, ngôn ngữ lâu đời.

TẠI SAO KHÔNG GỌI THỨ TÁM?

Trong quan niệm truyền thống của tiếng Việt, ngày đầu tiên của tuần là Chủ nhật, lần lượt các ngày còn lại là thứ Hai, thứ Ba… Do đó, khái niệm “thứ Tám” không tồn tại trong cách gọi của người Việt. Tuy nhiên, tiêu chuẩn quốc tế như ISO 8601 lại quy định thứ Hai là ngày bắt đầu của tuần, và hiện nay, trong nhiều hệ thống lịch số, thứ Hai thường xuyên được đặt ở vị trí đầu tiên.

Việc này dẫn đến hiện tượng nhiều người hiện nay quen với cách gọi tuần bắt đầu từ thứ Hai, do ảnh hưởng của tiêu chuẩn và thực tiễn công việc, học hành hiện đại. Song, trong ngôn ngữ và văn hóa truyền thống, hệ thống thứ tự các ngày trong tuần vẫn giữ nguyên như đã hình thành từ lâu.

Tổng hợp các lý do này cho thấy rằng, cách gọi ngày trong tuần phản ánh rõ nét sự vận động của lịch sử, tôn giáo và văn hóa dân tộc qua nhiều thế kỷ.