Điều chỉnh đơn vị hành chính cấp xã: liệu có làm thay đổi lớn hay chỉ là bước đi nhỏ?

Bộ Nội vụ đã có những thông tin chính thức về việc điều chỉnh, sắp xếp lại các đơn vị hành chính cấp xã trong giai đoạn hiện nay. Ông Phan Trung Tuấn, Vụ trưởng Vụ Chính quyền địa phương, cho biết tại Hội nghị sơ kết công tác 6 tháng đầu năm của ngành Nội vụ diễn ra sáng ngày 9.7 rằng sau khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp chính thức đi vào hoạt động từ ngày 1.7.2025, các bộ ngành và địa phương đã bắt đầu triển khai thực hiện đúng theo chủ trương của Trung ương.

Theo ông Tuấn, bước đầu đánh giá cho thấy mô hình mới đã đạt được nhiều kết quả tích cực, góp phần hoạt động của bộ máy hành chính trở nên suôn sẻ, phục vụ tốt hơn cho người dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng quá trình chuyển đổi từ mô hình 3 cấp sang 2 cấp, một mô hình đã tồn tại hơn nhiều thập kỷ, không tránh khỏi những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.

Trong quá trình sơ kết, Bộ Nội vụ đã tổng hợp các ý kiến, đánh giá từ các địa phương để tham mưu Chính phủ báo cáo cấp có thẩm quyền. Các kết quả tích cực cùng những tồn tại được nhận diện rõ ràng sẽ là cơ sở để nghiên cứu các giải pháp xử lý toàn diện trong thời gian tới. Sau hội nghị sơ kết toàn quốc, Bộ Nội vụ dự kiến tiếp tục xem xét, hoàn thiện các nội dung liên quan đến tổ chức bộ máy hành chính, đồng thời tháo gỡ những khó khăn phát sinh trong quá trình vận hành mô hình mới. Trong tháng 7, các kết luận, chỉ đạo mới sẽ được ban hành để tạo nền tảng triển khai rõ ràng hơn ở các địa phương.

Liên quan đến nội dung được nhiều địa phương quan tâm nhất hiện nay là việc tiếp tục sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã, ông Tuấn khẳng định đây là chủ trương đã được tổng hợp từ các địa phương và đang được báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét. Ông chia sẻ rằng, đây là tác động lớn đến tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ cũng như đời sống của người dân cơ sở, vì vậy Trung ương sẽ cân nhắc thật kỹ trước khi đưa ra quyết định chính thức.

Khi có ý kiến của Trung ương, Vụ trưởng Vụ Chính quyền địa phương sẽ tham mưu Bộ Nội vụ trình Chính phủ ban hành hướng dẫn cụ thể về việc điều chỉnh, sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã để các địa phương chủ động triển khai phù hợp.

ĐỊNH HƯỚNG SẮP XẾP KHÔNG ĐỒNG LOẠT VÀ CÁC TRƯỜNG HỢP ĐẶC THÙ

Trong các cuộc họp của Ban Chỉ đạo và tại hội nghị sơ kết, lãnh đạo Trung ương đã nhiều lần nhấn mạnh rằng việc điều chỉnh các đơn vị hành chính cấp xã sẽ không thực hiện đồng loạt trên phạm vi toàn quốc. Nhiều địa phương có các đơn vị quá nhỏ, chưa đáp ứng tiêu chuẩn theo Nghị quyết 1211 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về phân loại, tiêu chuẩn của đơn vị hành chính, sẽ được xem xét riêng để có phương án phù hợp.

Ông Tuấn cho biết hiện có khoảng 705 đơn vị hành chính cấp xã chưa đạt tiêu chuẩn, nhưng không phải tất cả đều tiếp tục thực hiện sắp xếp. Những đơn vị ở khu vực biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa, địa hình chia cắt hoặc có yếu tố đặc thù về lịch sử, văn hóa, truyền thống, sẽ được xem xét riêng, nhiều khả năng sẽ không phải sắp xếp như giai đoạn 2023-2025.

Các địa phương cần chủ động rà soát, đánh giá quy mô dân số, diện tích tự nhiên và điều kiện phát triển kinh tế – xã hội của từng địa bàn. Chính sách sẽ quyết định dựa trên đặc điểm riêng của từng khu vực để xây dựng phương án phù hợp, nhằm đảm bảo hiệu quả quản lý nhà nước và phát triển bền vững. Việc này nhằm hướng tới xây dựng các xã, phường hạt nhân, các cực tăng trưởng mới của từng tỉnh, thành phố, đồng thời nghiên cứu mô hình các phường có quy mô lớn ở các đô thị lớn để phù hợp với yêu cầu quản lý và phát triển đô thị.

Tiếp đó, ông Tuấn đề nghị các địa phương ngay từ bây giờ cần tiến hành rà soát lại hiện trạng, đánh giá chính xác về quy mô dân số, diện tích tự nhiên và tình hình kinh tế – xã hội. Khi có chỉ đạo chính thức từ Trung ương, các địa phương sẽ có căn cứ để đề xuất phương án phù hợp, bảo đảm việc điều chỉnh diễn ra đồng bộ, hiệu quả và phù hợp từng điều kiện riêng biệt.

Tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Vũ Chiến Thắng cũng nhấn mạnh rằng trong 6 tháng cuối năm, một trong những nhiệm vụ trọng tâm là tiếp tục sắp xếp các xã chưa đạt tiêu chuẩn, đồng thời tham mưu trình Chính phủ về địa giới tự nhiên của 34 tỉnh, thành phố.