CẢI CÁCH GIÁO DỤC TIỂU HỌC: HỌC ĐỂ HIỂU HƠN, PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ CHỦ

Trong bối cảnh giáo dục ngày càng đòi hỏi sự sáng tạo và thích ứng cao hơn, các chuyên gia và nhà trường đều nhận thức rõ rằng việc dạy học theo phương pháp truyền thống, nhồi nhét kiến thức một cách máy móc không còn phù hợp. Thay vào đó, cần tập trung xây dựng cho học sinh những năng lực nền tảng như tư duy độc lập, khả năng tìm tòi và hợp tác, giúp các em thích ứng tốt hơn với cuộc sống và công nghệ ngày càng phát triển.

TẠI SAO PHẢI ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC TỪ TIỂU HỌC?

Chị Phương Anh, phụ huynh ở TP.HCM, chia sẻ rõ ràng về cách giúp con phát triển năng lực tư duy qua việc không chỉ học thuộc bảng cửu chương đơn thuần. “Vì sao con phải học bảng cửu chương? Ví dụ, phép nhân 3×9=27 có thể diễn giải bằng phép cộng được không?”, chị hỏi con lớp 3, đồng thời hướng dẫn con lập sơ đồ tư duy để dễ dàng triển khai các đề bài hơn. Chị cũng lo lắng cho thói quen dựa vào học thuộc lòng khi các em gặp đề bài khác biệt, không phù hợp các mẫu trong sách.

Chị nhấn mạnh: “Học hiểu giúp trẻ có khả năng tìm tòi, ứng biến, thay vì chỉ học thuộc lý thuyết. Khi con hiểu về phép cộng, phép nhân hay diện tích, chu vi, con sẽ thấy toán học thú vị chứ không còn là gánh nặng”.

THAY ĐỔI TƯ DUY GIÁO VIÊN, KHÔNG CHỈ LÀ HỌC SINH

Thầy Nguyễn Tấn Sang, giáo viên tiểu học tại TP.HCM, khẳng định mục tiêu của giáo dục tiểu học không phải là truyền đạt kiến thức máy móc hay nhồi nhét nội dung từ cấp trên, mà là trang bị phương pháp tư duy, khả năng tự học và kỹ năng giải quyết vấn đề cho học sinh. Thay vì dạy theo kiểu truyền thống, thầy Sang sử dụng phương pháp khai phá, hoạt động trải nghiệm, thảo luận nhóm, đặt câu hỏi mở để khuyến khích sự sáng tạo và khả năng phân tích của các em.

Trong các tiết học của thầy, giáo viên chủ động đưa ra các tình huống trong cuộc sống như tính toán vận tốc, thời gian hay các câu hỏi về môi trường để khiến học sinh không chỉ làm bài tập mà còn liên hệ kiến thức với thực tế, mở rộng khả năng đọc hiểu, biểu đạt ý kiến và sáng tạo.

Ở Trường tiểu học Nguyễn Trường Tộ, các em được khuyến khích đặt câu hỏi, thầy Phan Anh Tuấn cho biết: “Trong môn toán, chúng tôi không chỉ dạy công thức mà còn tạo điều kiện để học sinh phân tích, lý giải vì sao chọn cách giải đó. Trong tiếng Việt, các em không chỉ đọc, hiểu mà còn liên hệ nội dung để đề xuất những hành động thực tế như giảm rác thải nhựa hay giữ gìn vệ sinh”.

Thầy Tuấn nhấn mạnh: “Quan trọng nhất là hình thành kỹ năng đặt câu hỏi, tìm tòi, hợp tác, tư duy độc lập. Khi có nền tảng đó, học sinh sẽ dễ thích nghi với các kỳ thi phát triển năng lực cũng như xã hội thay đổi từng ngày”.

NÂNG TẦM GIÁO VIÊN LÀ YẾU TỐ CỐT LÕI CỦA ĐỔI MỚI

Chương trình giáo dục mới sau 6 năm thực hiện đã thể hiện rõ những bước chuyển biến về tiếp cận và hình thành năng lực cho học sinh. Tuy nhiên, để giáo dục đạt hiệu quả, vai trò của giáo viên là vô cùng quan trọng. Cô Nguyễn Yến Nhi, giáo viên chủ nhiệm tại TP.HCM, chia sẻ: “Chương trình mới thay đổi cách dạy và học, từ mô hình lớp đảo ngược đến sáng tạo nội dung bài học. Chỉ khi giáo viên không đi theo lối mòn, luôn sẵn sàng cập nhật kiến thức, mới có thể giúp học sinh phát triển toàn diện”.

Cô Nhi lấy ví dụ về các bài toán thực tế về vận tốc, tỷ lệ phần trăm và hoạt động viết sáng tạo, nhấn mạnh rằng “dạy các em cách trình bày ý kiến, đặt câu theo chủ đề, không bắt ép theo mẫu có sẵn” là cách giúp học sinh tự tin thể hiện cá tính. Tuy nhiên, cô cũng thẳng thắn nhận định: “Nhiều học sinh vẫn còn sợ khác biệt, ngại phản biện. Muốn thay đổi thực chất, giáo viên phải đồng hành đổi mới, khuyến khích các em dám nghĩ, dám sai”.

Thầy Trần Thái, Hiệu trưởng trường tiểu học và trung học Athena Đà Lạt, nhấn mạnh rằng chất lượng đội ngũ giáo viên có thể giúp thay đổi cả nền giáo dục. “Thầy cô phải là người có tư duy độc lập, thường xuyên học hỏi để phù hợp với yêu cầu đổi mới liên tục của đề thi và cuộc sống. Chỉ có như vậy, chúng ta mới nâng cao năng lực cho học sinh thích ứng với thời đại mới” – thầy Thái chia sẻ.

ĐÁNH GIÁ HỌC SINH THEO KHÁC BIỆT, KHÔNG SO SÁNH ĐẠO ĐỨC

Bộ GD-ĐT nhấn mạnh phương pháp đánh giá dựa trên tiến bộ của học sinh, không so sánh các em với nhau. Thông tư số 27/2020 quy định rõ: đánh giá theo mức độ đáp ứng yêu cầu, phản ánh năng lực từng môn, hoạt động giáo dục và phẩm chất của học sinh qua nhận xét, đánh giá của giáo viên, cha mẹ. Trong đó, việc ghi nhận sự tiến bộ và khích lệ cố gắng của các em được ưu tiên, tạo môi trường học tập tích cực, công bằng và khách quan, tránh gây áp lực.

Tại TP.HCM, cuối năm học 2025-2026, các hướng dẫn của Sở GD-ĐT yêu cầu tổ chức kiểm tra, đánh giá phù hợp, hạn chế giao bài tập về nhà, không sử dụng đề thi mô phỏng, phù hợp với mục tiêu đánh giá năng lực và sự phát triển toàn diện của học sinh tiểu học.

sự chuyển mình của giáo dục tiểu học đang đặt ra câu hỏi lớn về vai trò của người thầy và phương pháp dạy học. Chính từ đổi thay của đội ngũ giáo viên, những phương pháp tiếp cận mới mới thật sự có thể giúp thế hệ trẻ vừa vững vàng về kiến thức, vừa giàu tư duy sáng tạo để bước vào cuộc sống một cách tự tin và chủ động.