Chống tiêu cực trong đấu giá tài sản trực tuyến: Xu hướng tất yếu hay thách thức mới?

Theo báo cáo của Thi hành án dân sự TP.HCM, đến cuối tháng 10 năm 2025, số lượng việc bán đấu giá chưa thành là 517 vụ, tương ứng hơn 8.500 tỉ đồng. Trong đó, 324 vụ được chuyển từ năm trước sang, khoảng gần 5.600 tỉ đồng, và 193 vụ phát sinh mới trong kỳ, khoảng 2.920 tỉ đồng. Đặc biệt, có 26 vụ đã tổ chức bán đấu giá trên 10 lần, chiếm gần 5%, còn phần lớn các vụ chỉ diễn ra dưới 5 lần, chiếm hơn 62%. Những con số này phản ánh rõ thực trạng phức tạp trong hoạt động xử lý tài sản qua đấu giá.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Mai Lương Khôi cho biết, việc chuyển đổi sang hình thức đấu giá online là bước tiến nhằm chống tiêu cực và nâng cao tính minh bạch trong hoạt động kê biên tài sản. Sau khi chính thức triển khai đấu giá trực tuyến, đến nay, cơ quan thi hành án đã ký kết 18 hợp đồng dịch vụ với các tổ chức, tổng giá trị hơn 500 tỉ đồng, và đã thành công trong việc bán đấu giá 4 vụ, thu về gần 3 tỉ đồng. Ông cũng nhấn mạnh cần xây dựng cơ sở dữ liệu về tài sản thi hành án, các nhóm tài sản bị kê biên, kết nối với dữ liệu đất đai và quy hoạch, nhằm hướng tới mục tiêu bán đấu giá online, hạn chế tiêu cực.

Theo ông Nguyễn Hải Ninh, nguyên Bộ trưởng Bộ Tư pháp và hiện là Chánh văn phòng T.Ư Đảng, TP.HCM là địa phương đi đầu trong ứng dụng công nghệ thông tin. Ông nhấn mạnh: “Chúng ta cần tiếp tục phát huy lợi thế này để tiến tới mục tiêu đấu giá trực tuyến 100% đối với tài sản thi hành án”. Các lợi ích rõ ràng của đấu giá trực tuyến bao gồm tăng cường minh bạch, giảm thiểu tiêu cực, mở rộng đối tượng tham gia trên phạm vi toàn quốc và giảm chi phí tổ chức. Toàn bộ quá trình đều được số hóa, dễ dàng tra cú, lưu trữ hồ sơ và dữ liệu, góp phần nâng cao hiệu quả xử lý tài sản.

Ông Lại Anh Thắng, Phó trưởng Thi hành án dân sự TP.HCM, chia sẻ rằng đấu giá online giúp tăng tính cạnh tranh, giá trị trúng đấu giá sát với thị trường hơn nhờ mở rộng đối tượng tham gia. Hình thức này còn tiết kiệm chi phí tổ chức, thời gian, và nguồn lực, đồng thời cải thiện quản lý hồ sơ, dữ liệu để dễ truy xuất khi cần thiết. Đây còn là giải pháp hạn chế các hành vi tiêu cực như dìm giá, thông đồng, do dữ liệu được lưu vết rõ ràng và minh bạch.

Tuy nhiên, ông cũng nhận thức rõ các hạn chế của đấu giá trực tuyến, đặc biệt trong công tác giám sát và xử lý những phát sinh trong quá trình đấu giá. Việc theo dõi toàn diện diễn biến đấu giá qua hệ thống hạn chế so với đấu giá trực tiếp, dễ để xảy ra các dấu hiệu bất thường hoặc gian lận. Khoảng cách về quyền kiểm soát giữa chấp hành viên và phiên đấu giá trực tuyến cũng dẫn đến khó khăn trong việc can thiệp khi có vấn đề phát sinh.

Ngoài ra, quyền giám sát của đương sự hay chủ tài sản hiện vẫn chưa được đảm bảo đầy đủ do chưa có cơ chế cấp tài khoản truy cập riêng. Người tham gia đấu giá trực tuyến phải đối mặt với các rủi ro kỹ thuật, như mất kết nối, lỗi hệ thống, thao tác sai dẫn đến mất quyền tham gia hoặc trả giá không đúng ý muốn. Thậm chí, việc ký số và hoàn thiện hồ sơ sau đấu giá hiện chưa được thực hiện đầy đủ, làm tăng nguy cơ tranh chấp.

Chuyên gia và các cán bộ đều ý thức rõ sự cần thiết phải cải thiện khung pháp lý phù hợp với mô hình đấu giá trực tuyến. Ông Ngụy Cao Thắng, Giám đốc Trung tâm dịch vụ đấu giá tài sản TP.HCM, nêu rõ rằng chuyển đổi số là xu hướng tất yếu, nhưng chỉ triển khai công nghệ mà không xây dựng hệ thống pháp lý phù hợp sẽ làm phát sinh tranh chấp, rủi ro. Việc sửa đổi luật Đấu giá tài sản cần toàn diện, chú trọng quản trị dữ liệu, định danh điện tử, chứng cứ số và tăng cường giám sát bằng công nghệ để bảo đảm hiệu quả thật sự của phương thức đấu giá này.

Quy trình tham gia đấu giá trực tuyến hiện quy định rõ ràng qua các bước mua hồ sơ, đăng ký tài khoản, nộp hồ sơ và tiền đặt trước. Các quy định của luật Đấu giá tài sản và Nghị định 172 quy định về thao tác của người tham gia và các điều kiện liên quan, nhằm đảm bảo tính minh bạch, công bằng. Tuy nhiên, vẫn còn những khúc mắc về quyền và trách nhiệm của các chủ thể, đặc biệt liên quan đến quyền của đương sự, chủ tài sản và khả năng tiếp cận hệ thống của họ. Trong môi trường số, các rủi ro về mặt kỹ thuật, thao tác nhầm lẫn hoặc chưa có chữ ký số đầy đủ vẫn là những thách thức cần giải quyết để chuẩn hóa quy trình và tăng cường an toàn cho hệ thống đấu giá trực tuyến trong tương lai.