NGÔI LÀNG DƯỚI MƯA LỚN TỪNG GẶT ĐƯỢC VÀNG, MỞ RA BẢN ÁN KHÁI QUÁT VỀ VĂN HÓA ÓC EO

NGÔI LÀNG CÓ DI TÍCH GÒ THÀNH VÀ NHỮNG MẪU VẬT VÀNG ĐẶC BIỆT

Ngôi làng nằm trong khu vực có di tích khảo cổ Gò Thành, hiện thuộc ấp Tân Thành, xã Tân Thuận Bình, tỉnh Đồng Tháp. Trước khi sắp xếp lại đơn vị hành chính, địa danh này thuộc ấp Tân Thành, xã Tân Thuận Bình, huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang. Trước đó, Gò Thành chỉ là một gò đất bình thường, nơi người dân địa phương từng dùng làm sân bóng nhỏ. Tuy nhiên, sau nhiều năm khảo cổ và những câu chuyện kỳ lạ từ người dân, nơi đây đã trở thành một kho tàng khảo cổ quan trọng của vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Vào năm 1987, di tích khảo cổ Gò Thành được khẳng định là thuộc nền văn hoá Óc Eo, một trong những nền văn minh đặc sắc của lịch sử Đông Nam Á. Năm 1994, Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã công nhận Gò Thành là Di tích Quốc gia, mở ra cánh cửa giải mã về quá khứ cổ xưa của cư dân cổ đại.

Một câu chuyện đặc biệt kể lại rằng, trước khi được phát hiện rõ ràng qua các cuộc khai quật chính thức, người dân địa phương sau những trận mưa lớn đã nhặt về những mảnh vàng nhỏ, mỏng chỉ bằng một phần móng tay. Cùng với đó, mặt đất thỉnh thoảng lộ ra các vỉa gạch, mảnh gốm sành sứ và đá cuội. Những dấu hiệu bất thường này khiến các nhà khoa học bắt đầu chú ý và tổ chức các cuộc khảo sát chuyên sâu hơn.

HIỆN VẬT VÀNG VÀNG NGHỊCH CHUYỂN VÀNG

Trong các đợt khai quật tại Gò Thành, các nhà khảo cổ đã thu thập được tổng cộng 271 hiện vật, trong đó có 196 hiện vật bằng vàng, một số bị phát hiện trong lòng mộ, số khác tại các hố khai quật ngoài trời. Các hiện vật này có hình dạng vô cùng đa dạng, từ vòng đeo hình lá cây, hoa tai đính hoa bốn cánh, hạt chuỗi hình trái xoan, đến các mô hình hình mũi tên 5 cánh, hoa sen hay mai 6 cánh. Đặc biệt đáng chú ý là bộ sưu tập gồm 18 hiện vật vàng lá chạm khắc hình voi, được xem là bộ sưu tập lớn nhất của nền văn hoá Óc Eo trong khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Nhóm hiện vật vàng không chỉ thể hiện tài nghệ chế tác tinh xảo mà còn phản ánh phần nào tín ngưỡng và đời sống tâm linh của cư dân cổ. Ngoài vàng, các di vật còn gồm đá, đồng, đất nung, trong đó có tượng thần Vishnu còn nguyên dạng, tượng Nam thần, cùng các hạt đá quý màu tím xanh và trắng, bệ thờ và các mảnh chạm minh văn bằng chữ Phạn, thể hiện rõ nét tín ngưỡng Hindu giáo từng tồn tại tại khu vực này.

NHỮNG DẤU VẾT VỀ CƯ TRÚ, KIẾN TRÚC VÀ NGHI THỨC MAI TÁNG

Không chỉ là nơi chứa đựng nhiều hiện vật vàng giá trị, Gò Thành còn lưu giữ nhiều lớp dấu tích phản ánh đời sống cư trú, tín ngưỡng cùng các nghi lễ mai táng của cư dân cổ. Di tích phân bố trên một gò đất dài khoảng 200 mét, rộng 150 mét, cao hơn mực nước biển hơn 3 mét, mặt gò có nhiều tảng đá cuội, đá phiến, mảnh tượng vỡ, gạch vỡ và dấu tích xếp gạch để xây dựng các nền kiến trúc. Những di tích này thể hiện rõ các hoạt động cư trú, kiến trúc tôn giáo, các bệ thờ và các hố mộ dạng giếng vuông chứa tro, cốt và các hiện vật vàng lá mỏng, tượng trưng cho các nghi lễ mai táng của cư dân cổ.

Trong các hố mai táng, các nhà khảo cổ phát hiện nhiều mảnh gốm cổ, di cốt động vật, vỏ trái cây, lá dừa nước và cọc gỗ đã qua gia công. Tượng thần Vishnu và bộ sưu tập vàng lá chạm khắc hình voi đặc trưng của văn hóa Óc Eo thể hiện rõ quan niệm thần thoại, tín ngưỡng tôn giáo, đồng thời cho thấy khả năng giao lưu văn hóa Đông Tây đã diễn ra mạnh mẽ, trực tiếp ảnh hưởng đến đời sống tinh thần của cư dân vùng đất này.

NHẬN DIỆN CÁC BẢO VẬT QUỐC GIA VÀÝ NGHĨA KHÁO CỔ

Trong số các hiện vật tìm thấy, tượng thần Vishnu đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia năm 2017, là minh chứng rõ nét về sự đa dạng và phức hợp văn hóa trên mảnh đất cổ Gò Thành. Riêng bộ sưu tập 18 lá vàng chạm khắc hình voi, được công nhận là Bảo vật quốc gia vào năm 2021, thể hiện sức sáng tạo và kỹ thuật chế tác tinh xảo của cư dân thời kỳ Phù Nam. Hiện nay, các bảo vật này được bảo quản và trưng bày tại Bảo tàng tỉnh Đồng Tháp, góp phần giữ gìn và giới thiệu giá trị khảo cổ học của di tích tới công chúng và giới nghiên cứu.

Từ câu chuyện về những mảnh vàng nhỏ nhặt được sau những trận mưa lớn, Gò Thành dần hé lộ bức tranh toàn diện về một nền văn minh cổ đại rực rỡ. Nơi đây không chỉ là một trung tâm khảo cổ học mà còn là minh chứng sống động về hành trình giao lưu văn hóa, tín ngưỡng và nghệ thuật của cư dân Phù Nam xưa. Các hiện vật, cấu trúc kiến trúc và các lớp huyền thoại còn lưu giữ lại giúp hậu thế hình dung rõ hơn về đời sống tinh thần và tập tục của những cư dân cổ đại từng sinh sống trên mảnh đất này.