VIDE: MỐI NGHÈO CỦA DI TÍCH NGÔ ĐÌNH CẨN TẠI HUẾ

Cách trung tâm TP Huế khoảng 5 km về phía Tây Nam, khu di tích nhà Ngô Đình Cẩn nằm im lìm trên đồi Thiên Thai, thuộc phường An Cựu. Nếu không có tấm biển giới thiệu đặt phía trước cổng, ít ai có thể nhận ra nơi đây từng là một công trình đình đám của “lãnh chúa miền Trung” Ngô Đình Cẩn trước năm 1964.

Khi bước qua cánh cổng sắt đã cũ kỹ, khung cảnh hoang tàn hiện ra trước mắt. Những lối đi rậm rạp cỏ dại, các công trình chìm khuất dưới tán cây rậm rạp, im lặng đến rợn người. Dấu vết của thời gian đã tàn phá nặng nề khu di tích này, khiến mọi thứ trở nên rệu rã.

Khu di tích bao phủ bởi cảm giác u uất, lạnh lẽo do kéo dài nhiều năm vắng bóng người qua lại. Những mảng tường phủ rêu phong, các công trình bị xuống cấp trầm trọng, không còn gìn giữ được nét đẹp xa hoa của ngày xưa.

Theo tài liệu tại di tích, khu đất ban đầu thuộc sở hữu của ông Bát Tấn ở Sài Gòn, rồi được chuyển nhượng cho quan Triều Nguyễn – Bùi Duy Tín. Sau đó, con cháu của ông Tín bán lại vườn cho thương nhân người Hoa tên Lý Lâm Tinh. Năm 1956, dưới sức ép của Ngô Đình Cẩn, em trai Tổng thống Ngô Đình Diệm, ông Tinh buộc phải nhượng lại toàn bộ khu đất. Ngô Đình Cẩn sau đó xây dựng tại đây quần thể biệt thự gồm biệt thự hai tầng, nhà thủy tạ, hồ khánh nguyệt, cổng vò, suối đá, giếng nước và vườn cây ăn quả.

Trong giai đoạn 1955-1964, Ngô Đình Cẩn không chỉ là người nắm quyền thực sự miền Trung và Tây Nguyên mà còn dùng khu biệt thự để chỉ đạo bộ máy cai trị, theo dõi hoạt động của các chiến sĩ cách mạng và người bất đồng chính kiến. Nơi đây còn gắn liền với chứng tích Chín Hầm, từng được mệnh danh là “địa ngục trần gian” do chính Ngô Đình Cẩn ra lệnh xây dựng.

Sau khi Ngô Đình Cẩn bị xử tử năm 1964, khu biệt thự dần chìm vào lãng quên. Hàng chục năm qua, những dấu tích của một thời huy hoàng đều đã phai nhạt. Mặc dù phần khung bê tông của biệt thự rộng khoảng 450 mét vuông vẫn còn tương đối vững chắc, mái ngói đã mục nát, nhiều chi tiết trang trí bong tróc, đổ vỡ; một số phần lõi thép hoen gỉ do tác động của thời tiết kéo dài nhiều năm.

Bên trong căn biệt thự hoang phế, các gian phòng trống trơn, phủ rêu mốc và thiếu ánh sáng, tường loang lổ, nền ẩm thấp tạo cảm giác lạnh lẽo, hoang vắng. Ngoài ra, những công trình phụ như nhà thủy tạ, hệ thống hòn non bộ bằng đá tổ ong, đá gà bị rêu phong bao phủ, dây leo phủ kín, trở thành những phế tích câm lặng trong khu vườn hoang tàn từng là nơi sinh hoạt của chủ nhân biệt thự.

Di tích nhà Ngô Đình Cẩn, cùng chứng tích Chín Hầm, đã được Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp vào danh sách di tích quốc gia theo quyết định số 2015-QĐ/BT ngày 16/2/1993. Tuy nhiên, dù công nhận đã hơn 30 năm, các hạng mục tại đây vẫn chưa được trùng tu, tôn tạo một cách đồng bộ, dẫn đến thực trạng xuống cấp nghiêm trọng.

Hiện nay, khu di tích do Bảo tàng Lịch sử TP Huế quản lý. Dù liên tục tiến hành vệ sinh, phát quang, bảo vệ thường xuyên, song tình trạng xuống cấp quá nặng khiến nơi đây chưa thể mở cửa đón khách tham quan. Ông Nguyễn Đức Lộc, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử TP Huế, cho biết đơn vị đã trình UBND TP và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phương án trùng tu, tôn tạo và dự kiến đưa dự án vào danh mục đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030.

Giữa rừng cây hoang tàn, từng bức tường rêu phong đổ nát, ngôi biệt thự từng là biểu tượng quyền lực của “lãnh chúa miền Trung” giờ chỉ còn lại những phế tích hoang sơ, mang vẻ hoang tàn, lạnh lẽo theo thời gian.