ÔN CỐ TRI TÂN: NHÌN LẠI HÀO KHÍ CHIẾN TRƯỜNG ĐẠI ĐỒN CHÍ HÒA VÀ Ý NGHĨA DÂN TỘC
Khi mở lại những trang sử bi tráng của chiến tranh, không ai có thể quên được những hình ảnh đau thương mà chiến địa Đại đồn Chí Hòa đã ghi dấu. Bài thơ của tác giả Sài Sơn P.H.C đăng trên báo Phụ Nữ Tân Văn năm 1929 đã khắc họa rõ nét cuộc chiến khốc liệt, nơi mà máu xương của hàng ngàn người lính Việt vô danh đã đổ xuống để bảo vệ Tổ quốc. Đó là những đống xương vô định, những giọt máu hy sinh làm nhuộm đỏ cỏ cây, phản ánh chân thực tinh thần bất khuất của dân tộc.
Khung cảnh chiến trường thời ấy, gắn bó với hệ thống phòng tuyến kiên cố quanh Đại đồn Chí Hòa, từng được nhà nghiên cứu Sơn Nam gọi là chiến lũy, phòng tuyến sừng sững chống chọi xâm lược. Trên bản đồ trinh sát ngày 19.7.1860 do trung sĩ Le Faucheur vẽ lại cho thấy quy mô xây dựng lớn, với các đồn Tả, Hữu, đồn Tiền và hệ thống giao thông hào, chiến lũy chằng chịt bảo vệ vùng đất chiến lược này.
Trong những ngày tháng đẫm máu, liên quân Pháp và Tây Ban Nha mở chiến dịch tàn bạo nhằm chiếm giữ Đại đồn Chí Hòa. Ngày 24.2.1861, đồn Tiền (Redoute) bị đánh chiếm sau nhiều giờ chiến đấu ác liệt. Quân xâm lược không để lại dấu vết chôn cất tử tế cho những chiến sĩ Việt đã hy sinh, mà thay vào đó là cảnh tượng tàn sát và sự bỏ rơi thi thể ngay trên chiến địa.
Chưa khi nào cuộc chiến khốc liệt ấy lại càng rõ nét qua lời kể của viên sĩ quan Pháp Pallu: “Dù tầm đạn của ta chính xác và liên tục, nhưng sức kháng cự của người An Nam không bị đánh tan. Thương vong của chúng ta tăng lên, tướng de Vassoigne, đại tá Palanca Gutierrez cùng các chiến sĩ bị thương nặng…” Những chiến sĩ Việt, bất chấp tàn sát, vẫn kiên cường bảo vệ từng tấc đất, từng ngọn đồi, như lời ông vẫn còn nhớ rõ: “Cứu nước chẳng nề thân sống thác.”
Hàng ngày, trận chiến diễn ra ác liệt với vô số mạng người ngã xuống. Đặc biệt, ngày 25.2.1861, trận chiến cuối cùng, những chiến sĩ kiên cường của Đại đồn Chí Hòa đã chiến đấu đến giây phút cuối cùng. Tướng Tôn Thất Hiệp cùng các đồng đội chiến đấu dũng cảm, còn hàng nghìn người lính Việt đã hy sinh tại chiến trường tiền tiêu. Chính viên sĩ quan Pháp cũng phải thừa nhận: “Mặc dù tầm đạn chính xác, chúng tôi vẫn không thể khuất phục được tinh thần kháng cự của họ.” Cuộc chiến cuối cùng này là biểu tượng của ý chí quật cường và lòng yêu nước không gì lay chuyển nổi.
Hình ảnh những chiến sĩ Việt ngã xuống trong ngày chiến sự, nằm lại trong các mộ tập thể dưới lòng đất, như lời thơ của tác giả thời đó: “Đống xương vô định sương vùi lấp”, phản ánh thực tế đau xót của lịch sử. Họ đã dành cả tuổi thanh xuân cho đất nước, hòa máu xương vào lòng đất mẹ, để lại một di sản bất tử về lòng dũng cảm, về ý chí không khuất phục.
Ngày nay, nơi chiến trường xưa đã trở thành công viên văn hóa Lê Thị Riêng, một “địa chỉ đỏ” để nhắc nhớ các thế hệ về quá khứ hào hùng. Trong chiến dịch quy tập hài cốt liệt sĩ, chỉ riêng ngày 18.7 vừa qua, lực lượng chức năng đã khai quật và tìm thấy 4 hài cốt cùng di vật của các anh hùng đã ngã xuống trên mảnh đất này. Tổng cộng, đến nay, đã quy tập được hơn 100 hài cốt liệt sĩ, trong đó có nhiều anh hùng đã cống hiến và hy sinh vì Tổ quốc.
Nhìn lại lịch sử, câu chuyện về những người lính đã ngã xuống tại Đại đồn Chí Hòa như một biểu tượng không thể phai mờ về ý chí giữ nước của dân tộc ta. Họ đã để lại hình ảnh bất khuất trong lòng đất mẹ, để thế hệ hôm nay và mai sau luôn tự hào về truyền thống anh hùng bất khuất của dân tộc Việt Nam.