GIỮA TRUNG TÂM TP.HCM, VẪN CÒN MỘT DẤU ẤN HƠN 140 NĂM TUỔI

Trong lòng thành phố năng động và luôn đổi mới, còn đó một công trình cổ kính mang dấu ấn của hơn 140 năm lịch sử – tháp nước cổ nhất TP.HCM, từng là biểu tượng của ngành cấp nước đầu tiên của thành phố. Công trình này không chỉ là một phần của quá khứ, mà còn là minh chứng sống động cho sự hình thành và phát triển của hệ thống cung cấp nước cho cộng đồng hơn một thế kỷ qua.

HỆ THỐNG CẤP NƯỚC THỜI ĐẦU VÀ NHỮNG GIAI ĐỌAN ĐÁNG NHỚ

Theo dữ liệu từ Tổng công ty cấp nước Sài Gòn (SAWACO), từ năm 1862, người Pháp đã bắt đầu khảo sát và thực hiện các dự án đầu tiên phục vụ nhu cầu cấp nước cho Sài Gòn. Đến năm 1880, hệ thống phân phối nước đầu tiên chính thức đi vào hoạt động, khai thác nguồn nước ngầm tại Hồ Con Rùa, mang tên Thévenet – tên của kỹ sư cầu đường, Giám đốc Sở Công chính thời bấy giờ. Hệ thống ban đầu cung cấp khoảng 1.000 đến 1.500 mét khối mỗi ngày, mở đầu cho hành trình xây dựng hạ tầng của thành phố.

Tiếp theo đó, chính quyền Pháp đã xây dựng thêm nhiều cụm captage như Blancsubé, Mac Mahon vào cuối thế kỷ 19, nhằm mở rộng nguồn cung cấp nước. Các cụm giếng cạn này gồm nhiều giếng sâu, đường kính từ 1,6 đến 2,2 mét, được bố trí theo hình tròn để dẫn nước về trung tâm, từ đó xử lý và phân phối cho cư dân. Một số vị trí còn lưu giữ dấu tích của các giếng cạn này như trong công viên trước Dinh Thống Nhất hay khu vực Võ Văn Tần cũ.

THÁP NƯỚC CỔ NHẤT VÀ NHỮNG GIAO ĐIỆP LỊCH SỬ

Trong số các công trình thủy lợi cổ, tháp nước xây dựng năm 1886 là biểu tượng tiêu biểu còn tồn tại đến ngày nay. Công trình này nằm trong khuôn viên của Tổng công ty cấp nước Sài Gòn, được công nhận là di tích kiến trúc đặc biệt của TP.HCM. Tháp có hình oval, cao khoảng 25 mét, với thiết kế gồm ba tầng và hệ thống tường dày, chịu lực tốt, có phủ hoa văn trang trí nổi bật.

Trên mái là bồn nước lớn, hình tròn bằng thép không gỉ, có sức chứa từ 1.000 đến 1.500 mét khối. Khi hoạt động, nước từ các giếng cạn sẽ chảy về trung tâm, qua quá trình xử lý rồi được bơm lên hồ chứa nhằm duy trì áp lực cung cấp đến từng hộ dân. Dù đã ngưng hoạt động từ những năm 1930-1940 và chính thức dừng hẳn từ năm 1965, tháp nước vẫn giữ nguyên vẻ đẹp cổ kính như một bằng chứng của thời kỳ khai sinh ngành cấp nước TP.HCM.

Từ năm 2014, chính quyền thành phố đã công nhận tháp là di tích lịch sử văn hóa – kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố. Hiện nay, trong khu vực của công trình, du khách có thể tham quan phòng truyền thống của Tổng công ty, nơi trưng bày gần 250 hiện vật thể hiện lịch sử, quá trình phát triển ngành cấp nước qua các thời kỳ. Những hiện vật ấy không chỉ kể câu chuyện về kỹ thuật và đời sống của những người góp công xây dựng ngành nước, mà còn thể hiện tinh thần trách nhiệm, sự hy sinh của các thế hệ đi trước trong hành trình gìn giữ nguồn nước cho thành phố.

THÁP NƯỚC HÀNG TRĂM NĂM GỒM GÌ VÀ Ý NGHĨA

Tháp nước xây năm 1886 có kiến trúc đặc trưng với nền móng bằng đá hoa cương kiên cố, phần thân cao khoảng 25 mét, đường kính 10 mét. Phần tường dày 1,6-2 mét, tạo thành chiếc bể chứa nước khổng lồ. Cửa chính cao hơn 2 mét, trang trí hoa văn tinh xảo, các cửa sổ và các lỗ thông gió cũng được chạm khắc đẹp mắt, góp phần làm nổi bật vẻ đẹp kiến trúc cổ điển.

Thủy đài gồm có mái thiết kế hình tròn, với hệ thống bồn chứa bằng thép không gỉ, phục vụ cho quy trình bơm, xử lý và cung cấp nước đến các hộ dân. Trải qua thời gian dài ngưng hoạt động, công trình vẫn duy trì vai trò như một biểu tượng của thời kỳ đầu của ngành cấp nước thành phố, đồng thời là minh chứng rõ nét cho sự trưởng thành của hệ thống cung cấp nước từ khi còn chập chững hình thành.

Công trình không chỉ giữ vai trò lịch sử mà còn là nơi giáo dục thế hệ trẻ về giá trị của quá khứ, những bước chân đầu tiên trong ngành cấp nước của TP.HCM. Hiện nay, thủy đài được bảo vệ nghiêm ngặt, trở thành điểm tham quan hấp dẫn, giúp mọi người hiểu hơn về cội nguồn và hành trình phát triển của ngành cấp nước, một trong những lĩnh vực quan trọng góp phần xây dựng đô thị hiện đại sáng suốt và bền vững.