TĂNG TRƯỞNG ĐÁNG KHUYẾN NGỢI CHO GIAO THÔNG THỦY VIỆT NAM

Thủ tướng Phạm Minh Chính vừa ban hành Công điện số 113 nhằm thúc đẩy phát triển vận tải đường thủy và ngành logistics, mở ra cơ hội tăng trưởng đột phá cho lĩnh vực này của Việt Nam. Với hệ thống sông ngòi dài khoảng 42.000 km, bờ biển hơn 3.260 km cùng nhiều cửa sông, vịnh tự nhiên thuận lợi, quốc gia đang tận dụng tối đa lợi thế để mở rộng vận tải thủy nội địa và ven biển – phương thức vận chuyển với chi phí thấp, khả năng chuyên chở lớn, góp phần giảm tải cho các phương thức vận tải khác và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

Sau quá trình sáp nhập địa giới hành chính, các địa phương như TP.HCM có thêm không gian ven sông, biển để phát triển các tuyến vận tải thủy và đường biển. Thủ tướng yêu cầu các bộ ngành liên quan rà soát, sửa đổi hành lang pháp lý, tập trung khuyến khích xã hội hóa đầu tư hạ tầng, phương tiện, nguồn nhân lực và áp dụng công nghệ trong quản lý khai thác – dự kiến hoàn thành trong tháng 9. Đồng thời, xây dựng đề án phát triển hạ tầng và dịch vụ vận tải đường thủy nội địa giai đoạn 2026-2035, trong đó đánh giá kinh nghiệm quốc tế, đề xuất chính sách ưu đãi phù hợp để đầu tư hiệu quả.

Theo nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới, mức đầu tư hạ tầng đường bộ giảm 2-3% mỗi năm không ảnh hưởng nhiều đến hiệu quả vận tải. Ngược lại, nâng cao đầu tư vào vận tải thủy thêm 2-3% mỗi năm, chiếm khoảng 5-7% tổng ngân sách ngành, có khả năng thúc đẩy tăng trưởng mạnh mẽ, đồng thời giảm đáng kể chi phí trung bình trên mỗi tấn-km so với vận tải đường bộ, vốn cao gấp 3-5 lần.

Số liệu của Cục Hàng hải và đường thủy cho thấy sản lượng vận chuyển bằng tàu VR-SB đạt gần 550 triệu tấn tính đến tháng 5, trung bình 4,5 triệu tấn/tháng, tương đương 150.000 xe tải trọng 30 tấn mỗi tháng. Tốc độ tăng trưởng bình quân 38% mỗi năm giúp ngành vận tải thủy nội địa phát triển thần tốc, đặc biệt trong năm 2024, với gần 94.000 lượt tàu ra vào cảng và hơn 96 triệu tấn hàng hóa, gấp 12 lần về số lượt tàu và 13 lần về sản lượng so với năm 2015.

Các doanh nghiệp đánh giá tàu VR-SB có nhiều lợi thế vượt trội: chi phí đóng mới thấp hơn 10-15% so với tàu biển, cước vận tải tuyến Hải Phòng – ĐBSCL chỉ bằng một phần năm so với đường bộ, cùng khả năng linh hoạt vận hành trên sông và biển, giúp tiếp cận các vùng sâu xa trong nội địa, giảm áp lực cho cơ sở hạ tầng bộ và tối ưu chi phí logistics.

Các tuyến vận tải đường thủy ven biển, nội địa, đặc biệt kết nối các cảng lớn như TP.HCM, Cái Mép – Thị Vải và quốc tế đều phát huy vai trò quan trọng. Mỗi năm, tuyến vận tải ven biển thông qua gần 100 triệu tấn hàng, giảm tai nạn, ùn tắc trên các tuyến đường bộ Bắc – Nam; tuyến container kết nối cảng TP.HCM và Cảng Bà Rịa – Vũng Tàu bằng sà lan đang tiến triển, với hơn 70% lượng container qua cảng này.

Việc mở rộng hệ thống cảng biển và cảng thủy nội địa sau sáp nhập các tỉnh, thành phố đã giúp địa phương tăng cường khả năng kết nối, giảm chi phí logistics. TP.HCM sở hữu hơn 99 cảng biển, vượt cả Hải Phòng, đồng thời phát triển các dự án mở các tuyến vận tải ven sông, kết nối các khu đô thị và cảng thủy nội địa, hình thành các hành lang vận tải quy mô, góp phần thúc đẩy đô thị ven sông phát triển.

Chuyên gia ngành logistics nhận định, hệ thống đường biển và nội địa là “xương sống” của nền kinh tế trong kỷ nguyên mới. Việt Nam có lợi thế lớn nhờ đường bờ biển dài, hệ thống cảng lớn trải dài khắp đất nước và mạng lưới sông ngòi phong phú. Trong năm tới, việc mở rộng các tuyến đường biển, nâng cao năng lực cảng và phát triển đội tàu sẽ giúp ngành vận tải thủy tăng trưởng mạnh mẽ, giảm mạn tính về chi phí, đồng thời góp phần giảm phát thải, hướng tới nền kinh tế xanh.

Các chính sách hỗ trợ, như giảm thuế, mở rộng tuổi tàu, tăng lãi suất vay ưu đãi, nạo vét luồng lạch, xây dựng các kết cấu hạ tầng mới đóng vai trò then chốt để thúc đẩy đội tàu nội địa phát triển mạnh mẽ hơn nữa. Hiện nay, tỷ lệ tàu hàng mới sử dụng nhiên liệu xanh tại thế giới đã lên tới 60-70%, dự kiến tất cả tàu vận tải lớn trong tương lai sẽ không còn sử dụng nhiên liệu hóa thạch, đòi hỏi cảng biển và ngành logistics Việt Nam phải nhanh chóng “xanh hóa” để không bị tụt lại.

Theo các chuyên gia, ngành vận tải đường thủy cần khơi thông các tuyến luồng, đầu tư mạnh mẽ cho đội tàu và hạ tầng, đồng thời thực hiện các chính sách thúc đẩy công nghiệp xanh. Đội tàu cần phát triển phù hợp với yêu cầu hiện đại, trong đó tàu 1.700 TEU là mục tiêu ưu tiên, với chi phí cạnh tranh và hiệu quả cao hơn so với các loại tàu cũ. Các chính sách về thuế, vay vốn, nạo vét luồng lạch và phát triển các cảng mới sẽ giúp ngành vận tải thủy nội địa khai thác tối đa lợi thế của mình, góp phần nâng cao sức cạnh tranh quốc gia trong lĩnh vực logistics, hướng tới một nền kinh tế xanh, phát triển bền vững.