CHUỘT RỪNG ĐÁNH SẬP NGỌC LINH: CẢNH BÁO CỦA MỘT RỪNG SÂM QUÝ TRÊN BÁN ĐẢO
Trong những ngày cuối hè, chúng tôi đã có mặt tại xã Măng Ri, nơi đang gồng mình chống lại cuộc chiến không tiếng súng nhằm bảo vệ những luống sâm Ngọc Linh – loại cây được coi như quốc bảo của Việt Nam. Đứng trước cảnh tượng gốc cây ngã đổ, lá vàng rụng tràn khắp đất, dấu tích bão lũ vẫn còn hiện hữu như lời nhắc nhở về những thử thách của thiên nhiên và con người. Nhưng bên cạnh đó, còn một mối đe dọa khác mang tên chuột rừng và nạn trộm cắp tinh vi, phủ bóng đen lên công cuộc bào vệ giống sâm quý.
TRẬN ĐÁNH ĐƯỜNG ĐIỆN
Trước mắt, không khó để nhận ra sự tàn phá của loài chuột nhỏ bé nhưng vô cùng tinh quái. Trên những luống sâm, quả nhỏ bị gặm nhọn hoắt hoặc bị xé rách nặng nề, thậm chí có những cây sâm bị chuột cắn ngang thân, rụng quả đầy đất. Theo ghi nhận của các bảo vệ, đêm nào họ cũng phải đi bắt chuột, trong tuần nhiều nhất có thể bắt tới 500 con vẫn chưa đủ xoa dịu nỗi lo. Đặc điểm của loài chuột nơi đây khiến nhiều người phải kinh ngạc: chúng leo trèo dễ dàng trên cành cây, đi trên lá sâm thật nhanh nhẹn, mất chưa đầy một giây để vượt qua các bức chắn.
Chí ít, các biện pháp vật lý như bạt ni lông hay bao nhựa đều chỉ có tác dụng tạm thời. Trong thực tế, chuột đã cắn thủng, phá vỡ thành lưới bảo vệ, gây thiệt hại lớn không chỉ cho các công ty trồng sâm mà còn cho hàng trăm hộ dân địa phương. Chị Y Phượng, một người trồng sâm tại làng Ko Sia 2, cho biết: “Năm nay bị chuột phá hơn mọi năm, thiệt hại hàng chục nghìn cây, thiệt hại khoảng 300 triệu đồng. Đêm nào cũng có chuyện, có hôm bắt tới vài ngàn con nhưng vẫn không xuể.”
NẶNG NỀ VẤN ĐỀ TRỘM SÂM
Trong bối cảnh đó, nạn trộm sâm Ngọc Linh lại khiến bất cứ ai cũng phải lo lắng. Những vụ mất trộm xảy ra ngày một nhiều, gây mất niềm tin trong cộng đồng trồng sâm. Anh Nguyễn Hữu Nam bị mất 100 cây sâm từ 7-8 năm tuổi, còn anh Quách Văn Nghi mất tới 178 cây, trong đó có nhiều cây gần đến ngày thu hoạch. Tất cả các vụ việc đều xảy ra trong vòng vài phút, thậm chí có người chỉ rời khỏi nhà một ngày đã mất sạch cả vườn.
Nguyên nhân của việc này còn do các công ty lớn có hệ thống bảo vệ, hàng rào thép và đội ngũ bảo vệ chuyên trách, hạn chế tối đa tỉ lệ mất trộm. Ngược lại, các hộ nhỏ lẻ dễ trở thành mục tiêu, nhất là trong mùa lễ Tết hoặc khi gia chủ vắng nhà. Câu chuyện của một cán bộ xã Măng Ri kể lại: “Hai năm trước, một vụ trộm nhổ sạch sâm của một người dân. Chúng tôi phát hiện chỉ sau vài ngày, còn trước đó chuyện bán sâm trộm trong vùng vẫn còn khá phổ biến. Giờ đây, sâm bị mang đi tiêu thụ tại các địa phương khác, việc truy tìm thủ phạm gần như vô vọng.”
Chính quyền địa phương đang tích cực điều tra, đồng thời khuyến khích người dân thành lập nhóm bảo vệ, thay phiên nhau canh giữ vườn sâm, kiểm kê số lượng để dễ dàng truy xuất nguồn gốc khi có sự cố. Hạn chế rủi ro, các xã còn đẩy mạnh chiến dịch lắp đặt camera giám sát và vận động người dân tự trang bị thiết bị để bảo vệ vườn sâm của mình.
NHU CẦU GIẢI PHÁP BỀN VỮNG
Sâm Ngọc Linh không chỉ là cây trồng mang lại lợi ích kinh tế lớn, mà còn được ví như quốc bảo của đất nước. Để giữ gìn giá trị vô giá này, cần có những giải pháp căn cơ hơn. Theo các chuyên gia và người trồng sâm, việc phòng chống chuột và kẻ trộm đòi hỏi một chiến lược dài hơi, kết hợp tăng cường hệ thống bảo vệ, sử dụng các biện pháp sinh học và cơ giới phù hợp, cùng với chính sách kiểm soát nguồn tiêu thụ sâm trộm. Các cơ chế truy xuất nguồn gốc rõ ràng, minh bạch sẽ giúp hạn chế tối đa việc buôn bán các cây sâm trái phép, góp phần bảo vệ truyền thống và giá trị của toàn bộ vùng cây thuốc đặc biệt này.
Giữa rừng già Ngọc Linh, những gốc sâm vẫn âm thầm lớn lên, chờ đợi sự bảo vệ của cộng đồng và chính quyền. Chỉ khi mọi người chung tay, chung sức, những “quốc bảo” này mới có thể vượt qua thử thách của thiên nhiên và con người, để mãi là niềm tự hào của đất nước.