TĂNG MẠNH NHẬP GẠO: BIẾN ĐỔI KHÔNG NGỪNG TRONG THỊ TRƯỜNG GẠO VIỆT NAM
Trong những tháng đầu năm 2025, ngành lúa gạo Việt Nam ghi nhận những chuyển biến đáng kể dựa trên báo cáo sơ kết 9 tháng từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn. Dù thị trường nhập khẩu lớn nhất là Philippines tạm ngưng nhập gạo trong thời gian này, lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam vẫn đạt 600.000 tấn, trị giá 288 triệu USD. Lũy kế 9 tháng, xuất khẩu gạo đạt khoảng 7 triệu tấn, tăng nhẹ 0,1%, trong khi kim ngạch đạt 3,55 tỉ USD, giảm 18,5% so với cùng kỳ năm trước.
Thặng dư thương mại gạo của Việt Nam trong 9 tháng đạt 2,04 tỉ USD, giảm 38,7% so với cùng kỳ, đồng nghĩa rằng trong khoảng thời gian này, Việt Nam đã chi tới 1,5 tỉ USD để nhập khẩu gạo, ước tính khoảng 3 triệu tấn dựa theo giá xuất bình quân 509 USD/tấn, mức cao kỷ lục. Như vậy, Việt Nam đang ở vị trí thứ hai thế giới về xuất và nhập khẩu gạo, theo dự báo của Bộ Nông nghiệp Mỹ.
DIỆN TÍCH GIEO TRỒNG GIẢM, NĂNG SUẤT ĐIỀU CHỈNH
Theo số liệu của Bộ NN-MT, diện tích gieo trồng các vụ lúa đều giảm trong năm 2025. Cụ thể, vụ hè thu giảm 0,5%, vụ thu đông giảm 3,3%, vụ lúa mùa giảm 0,2%. Nguyên nhân chủ yếu do các nông dân chuyển sang trồng các loại cây mang lại hiệu quả cao hơn, cùng với quá trình đô thị hóa mở rộng và xây dựng các công trình hạ tầng. Đặc biệt, năng suất lúa hè thu cũng giảm 1,2%, sản lượng đạt hơn 10,9 triệu tấn, giảm 1,4%, phần lớn do ảnh hưởng của thời tiết bất lợi và bão trong miền Bắc. Tại các vùng trồng lúa chủ chốt như ĐBSCL, vụ lúa thu đông vẫn gặp khó khăn, một số nơi còn chậm gieo sạ như Đồng Tháp mới đạt 88%, Cần Thơ đạt 95,8%, Cà Mau 96,2%.
Phản ánh từ các doanh nghiệp và PV Thanh Niên cho thấy, giá lúa hiện nay có xu hướng giảm do nguồn cung nội địa hạn chế trong khi lượng lúa nhập từ Campuchia và các nguồn khác vẫn còn hạn chế, dẫn đến tâm lý các nông dân cho nước vào đồng để vệ sinh và bổ sung phù sa cho vụ tới.
THỊ TRƯỜNG GẠO VƯỢT KHỦNG HOẢNG DO BIẾN ĐỔI GIÁ VÀ THỊ TRƯỜNG
Các dự đoán của các chuyên gia đều cho thấy Việt Nam sẽ tiếp tục giữ vị trí thứ hai về xuất khẩu gạo trên thế giới trong năm 2025, với khoảng 8 triệu tấn, vượt Thái Lan (24 triệu tấn) nhưng vẫn xếp sau Ấn Độ (24 triệu tấn). Đồng thời, Việt Nam cũng sẽ trở thành nước nhập khẩu lớn thứ hai, với khoảng 4 triệu tấn, chỉ sau Philippines.
Trong tháng 9, giá gạo trong nước và thế giới đều đứng ở mức thấp do các thị trường nhập khẩu lớn như Philippines muốn kéo dài thời gian ngừng nhập khẩu thêm 30 ngày, thậm chí xem xét tăng thuế nhập khẩu. Điều này khiến giá gạo quốc tế giảm từ 1 đến 6 USD/tấn tùy loại.
Tại các vùng trồng lúa như Đồng Tháp, ông Nguyễn Vĩnh Trọng, Giám đốc Công ty TNHH Việt Hưng, chia sẻ: Giá gạo đã giảm vì Philippines muốn gia hạn ngừng nhập khẩu đến đầu tháng 12, nhưng sức mua từ các thị trường khác như châu Phi và Malaysia vẫn tốt, giúp giữ giá không giảm sâu. “Các doanh nghiệp đang chủ động điều chỉnh thị trường xuất khẩu để thích ứng với tình hình mới và chờ đợi các động thái từ Philippines,” ông Trọng cho biết.
Thống kê cho thấy, xuất khẩu gạo sang Philippines giảm 16,4% so với cùng kỳ, trong khi các thị trường mới nổi như Ghana, Bờ Biển Ngà tăng mạnh, lần lượt 59% và 95,5%. Đặc biệt, xuất khẩu sang Bangladesh tăng đột biến, gấp 165 lần. Trong khi đó, giá gạo nội địa tăng từ 83 đến 164 đồng/kg do nguồn cung hạn chế và nguồn lúa nhập từ Campuchia đang giảm dần, dự kiến vụ mới sẽ bắt đầu từ cuối tháng 10 hoặc đầu tháng 11.
Ý kiến chuyên gia cho rằng, việc nhập gạo phẩm cấp thấp để phục vụ chế biến và dành lượng gạo cao cấp để xuất khẩu mang lại hiệu quả kinh tế hơn. Nhưng trong bối cảnh thị trường thế giới đi xuống, nhập khẩu một lượng lớn gạo vô tình gây áp lực lên nguồn cung trong nước, gây giảm giá gạo nội địa. Ông Phạm Thái Bình, Chủ tịch Công ty CP Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An, nhấn mạnh: “Chúng ta cần tập trung nâng cao giá trị và chất lượng gạo xuất khẩu, thúc đẩy phát triển các dòng gạo cao cấp, thương hiệu để phù hợp với mục tiêu đến năm 2030.”
Cơ cấu gạo xuất khẩu của Việt Nam hiện có khoảng 60-70% là gạo chất lượng cao, trong đó gạo cao cấp có thương hiệu chiếm khoảng 15%, phần còn lại là gạo trắng thường. Mục tiêu dài hạn là nâng tỷ lệ gạo cao cấp lên 45%, mở rộng thị trường sang các quốc gia cao cấp như Mỹ, EU, Hàn Quốc, Nhật Bản nhằm gia tăng giá trị và giữ vững vị thế trên thị trường quốc tế.