GIẢI PHÁP AI TRONG HƯỚNG NGHIỆP HỌC ĐƯỜNG TUƠI MỚI: ĐỒNG HÀNH CÙNG GIÁO DỤC VIỆT NAM

Trong bối cảnh giáo dục Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong công tác hướng nghiệp cho học sinh, sự ra đời của các nền tảng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra những cơ hội mới để cá nhân hóa quá trình tư vấn và định hướng nghề nghiệp. Từ ý tưởng của một giáo viên tận tâm, các giải pháp công nghệ này không chỉ giúp học sinh nhận diện điểm mạnh, sở thích mà còn mở rộng tầm nhìn về các ngành nghề tương lai.

Thầy Đặng Minh Trung, giáo viên toán tại Trường THCS Dĩ An (TP.HCM), đã sáng tạo một trang web tích hợp AI nhằm hỗ trợ học sinh lớp 9 xác định hướng đi phù hợp. Với hơn 1.000 học sinh miễn phí sử dụng, nền tảng này đã giúp hơn 90% các em hiểu rõ hơn về điểm mạnh, sở thích và nghề nghiệp phù hợp, đồng thời tự tin hơn trong việc chọn tổ hợp môn và nguyện vọng vào lớp 10.

Thầy Trung chia sẻ, việc xây dựng hệ thống bắt nguồn từ thực tế, khi chương trình giáo dục hiện tại yêu cầu học sinh chọn tổ hợp môn ngay từ lớp 10, nhưng chưa có công cụ hỗ trợ tư vấn hiệu quả cho các em trong quá trình này. Ông đã dựa trên lý thuyết Holland và tài liệu của Tổ chức Lao động quốc tế để phát triển các trắc nghiệm đánh giá tính cách theo nhóm RIASEC, giúp học sinh khám phá ngành nghề phù hợp dựa trên sở thích và điểm mạnh cá nhân.

Trang web còn tích hợp chatbot để hỗ trợ tư vấn, mặc dù hoạt động hạn chế trong phạm vi kiến thức của tài liệu giảng dạy. Quy trình hướng nghiệp bắt đầu từ việc thu thập thông tin của học sinh, phân loại theo nhóm ngành, sau đó các thầy cô và chuyên gia sẽ phân tích chuyên sâu. Phương pháp này giúp các cơ sở giáo dục tư vấn chính xác hơn khi tập trung vào các nhóm ngành cụ thể thay vì giải đáp chung chung cho hàng ngàn học sinh cùng lúc. Đồng thời, các bậc phụ huynh có thể dựa trên kết quả khoa học để hỗ trợ con lựa chọn phù hợp nhất.

Về mặt an toàn, thầy Trung nhấn mạnh, tất cả dữ liệu học sinh được bảo vệ nghiêm ngặt. Khi hoàn thành trắc nghiệm, thông tin của các em sẽ bị xóa ngay lập tức để đảm bảo quyền riêng tư và an toàn trong môi trường số.

Song hành với các nỗ lực của trường học, các tổ chức quốc tế như SEAMEO cũng thúc đẩy các chương trình hướng nghiệp bằng AI dành cho học sinh từ lớp 4 đến 12. Ông Mai Tze Woei, Giám đốc Công ty COGNOTIV (Singapore), cho biết AI có khả năng cung cấp thông tin về kỹ năng cần thiết, xu hướng nghề nghiệp, đồng thời tổng hợp các yêu cầu thị trường lao động để giúp học sinh có cái nhìn tổng thể hơn về lựa chọn của mình.

Trong lĩnh vực tuyển sinh đại học, các trường như Đại học Anh quốc Việt Nam đã ứng dụng AI để phân tích dữ liệu, nâng cao hiệu quả tư vấn, đồng thời duy trì tính minh bạch và đạo đức trong quá trình hỗ trợ tuyển sinh. Phó hiệu trưởng GS Rick Bennett nhấn mạnh rằng AI chỉ là công cụ hỗ trợ, vai trò chính vẫn thuộc về con người trong việc định hướng và xây dựng niềm tin dài hạn cho người học.

Ngoài ra, AI còn giúp các bậc cha mẹ dễ dàng cập nhật thông tin, so sánh các ngành nghề, thu nhập và lộ trình thăng tiến, từ đó hỗ trợ con cái đưa ra quyết định phù hợp. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng việc mô tả cá nhân để hướng nghiệp qua AI cần được kết hợp với sự đối thoại, phản hồi từ người cố vấn để đảm bảo tính chính xác và phù hợp.

Thạc sĩ Trần Thị Ngọc Thủy, chuyên ngành định hướng nghề nghiệp tại ĐH Queensland (Úc), nhấn mạnh rằng tại nhiều quốc gia, các nền tảng AI đã bắt đầu hoạt động tốt hơn trong công tác hướng nghiệp. Trong khi đó, tại Việt Nam, các công cụ này còn hạn chế, phần lớn học sinh và giáo viên phải dựa vào các công cụ đa năng không chuyên sâu. Một rủi ro lớn là khi AI mô tả nghề nghiệp dựa trên dữ liệu không chính xác hoặc chưa đầy đủ về bản thân học sinh, dẫn đến những quyết định thiếu chính xác và ảnh hưởng tiêu cực đến tương lai nghề nghiệp của các em.

Việc “vẽ chân dung” cá nhân trong quá trình hướng nghiệp đòi hỏi sự tham gia trực tiếp của các chuyên gia, người cố vấn nghề nghiệp, để phản ánh và phản hồi chính xác hơn về khả năng, sở thích và nguồn lực của học sinh. Chỉ khi đó, các giải pháp dựa trên AI mới thực sự mang lại giá trị thực sự, góp phần hình thành những thế hệ trẻ sẵn sàng thích nghi với thị trường lao động ngày càng biến động.