KHOA HỌC XÃ HỘI VẪN ÁP ĐẢO TRONG LỘ TRÌNH GIÁO DỤC VIỆT NAM

Các môn khoa học xã hội tiếp tục giữ vững vị trí thống lĩnh trong cơ cấu lựa chọn của học sinh. Năm 2026, tỷ lệ chọn các môn này tăng từ 42,85% lên 46,64%, trong khi các môn giáo dục kinh tế và pháp luật cũng ghi nhận sự tăng nhẹ từ 21,22% lên 23,27%. Địa lý dù giảm từ 42,4% còn 36,67%, vẫn duy trì vị trí thứ hai trong các môn tự chọn, phản ánh rõ nét xu hướng ưu tiên môn học phù hợp với khả năng và sở thích của học sinh hiện nay.

TRONG NHÓM MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN, SỰ CHUYỂN DỊCH SANG STEM CHƯA THỰC SỰ RÕ RÀNG

Dù có tín hiệu tích cực khi ngày càng nhiều học sinh quan tâm đến các môn STEM, nhưng chuyển biến vẫn còn khiêm tốn. Vật lý tăng nhẹ từ 30,4% lên 31,84%. Các môn công nghệ và tin học cũng ghi nhận sự tăng trưởng, phản ánh hướng đi mới trong sự lựa chọn về công nghệ số và kỹ thuật – dù vẫn còn rất hạn chế. Ngược lại, các môn thế mạnh như hóa học giảm từ 21,17% xuống còn 20,75%, sinh học giảm từ 6,0% xuống 5,74%, mức thấp đáng lo ngại đối với nền tảng công nghệ sinh học, khoa học sự sống và sinh học lượng tử của thế kỷ 21.

TẠI KỲ THI TỐT NGHIỆP THPT 2026, SỰ THAY ĐỔI VỀ MÔN NGOẠI NGỮ GÂY CHÚ Ý

Chỉ hơn 28% thí sinh đăng ký dự thi môn ngoại ngữ, mức giảm đáng kể so với các năm trước. Điều này đặt ra câu hỏi lớn về khả năng hội nhập quốc tế của học sinh Việt Nam khi hơn 70% không lựa chọn môn này để thi, phản ánh khoảng cách rõ nét giữa khát vọng quốc tế hóa và thực tế học tập. Trong tổng thể, nhiều học sinh vẫn ưu tiên các môn dễ học, dễ thi hơn là các môn nền tảng cho khoa học, công nghệ và hội nhập toàn cầu.

XU HƯỚNG THU GỌN LẠI SỰ CHỌN MÔN KHXH TRONG GIAI ĐOẠN 2021-2025

Trong giai đoạn này, xu hướng nghiêng mạnh về các môn khoa học xã hội thể hiện rõ qua tỷ lệ lựa chọn. Năm 2021, tỷ lệ chọn KHXH chiếm 53,38%, trong khi KHTN chỉ đạt 33,85%. Đến năm 2024, tỷ lệ này đã nới rộng thành 63% chọn KHXH, chỉ còn 37% chọn KHTN. Ở các tỉnh miền núi, tỷ lệ này còn cao hơn nhiều, có nơi lên tới 90%. Điều này phản ánh rõ sự ưu tiên của học sinh và phụ huynh đối với các môn dễ thi, dễ học, đồng thời cũng cho thấy xu hướng phân tầng về chất lượng giáo dục theo vùng miền.

CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC VÀ ĐIỂM SỐ: ĐÁNH GIÁ THỰC CHẤT TỪ SỐ LIỆU

Trong suốt giai đoạn 2021-2025, tỷ lệ tốt nghiệp luôn duy trì ở mức cao, trung bình gần 99%. Tuy nhiên, số liệu cho thấy sự chênh lệch rõ rệt giữa các vùng miền. Các tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa vẫn gặp nhiều khó khăn về điều kiện dạy học, cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên. Điểm trung bình của các địa phương cao nhất đạt khoảng 6,85, trong khi những nơi thấp nhất chỉ còn 5,99, chênh lệch gần 0,9 điểm, phản ánh rõ sự phân tầng về chất lượng giáo dục.

Bên cạnh đó, năng lực ngôn ngữ của học sinh dân tộc thiểu số còn hạn chế, trở thành rào cản lớn trong nâng cao chất lượng giáo dục, đặc biệt trong các môn KHXH. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận kiến thức mà còn đến việc ứng dụng khoa học công nghệ trong học tập.

CHUYỂN ĐỔI SỐ VÀ SỰ ĐỔI MỚI TRONG KỲ THI TỐT NGHIỆP THPT

Đây là giai đoạn chuyển đổi số mạnh mẽ của ngành giáo dục Việt Nam. Học sinh bắt đầu làm thủ tục dự thi trực tuyến, đề thi được mã hóa và truyền qua các hệ thống bảo mật cao, dữ liệu thi và xét tuyển được số hóa đồng bộ, giúp giảm thủ tục hành chính, tiết kiệm chi phí và nâng cao tính minh bạch. Đề thi cũng từng bước chuyển từ việc kiểm tra khả năng ghi nhớ sang đánh giá năng lực vận dụng, phù hợp với định hướng của Chương trình GDPT 2018, góp phần đổi mới phương pháp dạy học.

Kỳ thi tốt nghiệp không còn đơn thuần chỉ xét tốt nghiệp mà còn là dữ liệu phục vụ tuyển sinh đại học và đánh giá chất lượng giáo dục. Trong đó, hơn 50% thí sinh vẫn chọn đăng ký thi theo hình thức truyền thống để xét tuyển đại học, tuy nhiên, nhiều trường đã bắt đầu mở rộng phương thức tuyển sinh riêng, như đánh giá năng lực hoặc tư duy, để phù hợp với xu hướng tự chủ và đa dạng hóa.

GIAI ĐOẠN 2026-2030: ĐỀ RA GIẢI PHÁP CĂN CƠ

Sau những thành tựu bước đầu, ngành giáo dục cần có những giải pháp mang tính chiến lược hơn để phát triển bền vững. Từ năm 2026 trở đi, đổi mới trong kiểm tra – đánh giá theo hướng năng lực thực tiễn, gắn liền yêu cầu vận dụng kiến thức, giải quyết vấn đề liên môn sẽ là ưu tiên hàng đầu. Đồng thời, phát triển hướng nghiệp, phân luồng phù hợp sau trung học cơ sở và trung học phổ thông cũng là yêu cầu cấp thiết, nhằm giảm tải và đa dạng hóa hành trình học của học sinh.

Chú trọng cải thiện chất lượng đội ngũ giáo viên vùng khó, nâng cao năng lực ngôn ngữ và tư duy cho học sinh dân tộc cũng như đẩy mạnh chuyển đổi số, tiến tới tổ chức thi trên máy tính từ năm 2027 và các kỳ thi tiếp theo, giúp nền giáo dục Việt Nam hội nhập mạnh mẽ với các tiêu chuẩn quốc tế và hướng tới một hệ thống giáo dục ngày càng hiện đại, toàn diện hơn.