KHI CẤU TRÚC HỘP SỌ CHỈ TRONG VÀI THẾ HỆ ĐÃ THAY ĐỔI ĐÁNG KỂ: CHẤT LIỆU MỚI CHO NHÂN CHỦNG HỌC VÀ KHÁM PHÁ VỀ CHỦNG TỘC CŨNG NHƯ TÍNH Đặc TRƯNG CỦA CHÚNG TA

Nếu từng nhìn những bức ảnh đen trắng từ đầu thế kỷ 20 và cảm thấy gương mặt con người thời đó có gì đó khác biệt, nhiều người có thể đổ lỗi cho kiểu tóc, ria mép hay phong cách thời trang cổ điển. Tuy nhiên, các nhà khoa học giờ đây cho rằng sự khác biệt ấy không chỉ đến từ vẻ ngoài mà còn bắt nguồn từ chính cấu trúc hộp sọ.

Một nghiên cứu mới do các nhà khoa học tại Đại học Tokyo thực hiện đã phát hiện rằng hộp sọ con người đã thay đổi rõ rệt chỉ trong chưa đến một thế kỷ. Tốc độ biến đổi này khiến giới nghiên cứu nghi ngờ rằng nguyên nhân không chỉ đến từ tiến hóa di truyền truyền thống, mà còn có thể liên quan trực tiếp tới lối sống hiện đại.

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC VỀ THAY ĐỔI CẤU TRÚC HỘP SỌ CON NGƯỜI

Trong nghiên cứu, nhóm chuyên gia phân tích ảnh chụp CT của 56 hộp sọ được lưu giữ tại Bảo tàng Đại học Kyoto, thuộc về những người Nhật sống vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20. Họ so sánh với 56 hộp sọ của người Nhật qua các thời kỳ trong thập niên 2020.

Các nhà khoa học đã theo dõi tổng cộng 161 điểm giải phẫu trên từng hộp sọ để xác định chính xác các thay đổi hình thái học theo thời gian. Kết quả cho thấy sự khác biệt giữa hộp sọ lịch sử và hiện đại rõ rệt hơn nhiều so với dự đoán ban đầu.

NHỮNG ĐIỂM NỔI BẬT TRONG THAY ĐỔI CẤU TRÚC HỘP SỌ

Phát hiện đáng chú ý nhất là hộp sọ của con người hiện nay ngày càng tròn và rộng hơn. Trong khi hộp sọ của người sống cách đây hơn 100 năm có hình dáng dài và hơi bầu dục, hiện nay đang chuyển dần sang hình dạng gần như hình cầu.

Ngoài ra, phần mỏm chũm — vùng xương nhô ra phía sau dái tai nơi cơ cổ và cơ hàm bám vào — cũng phát triển lớn hơn đáng kể ở thế hệ hiện đại. Những thay đổi này đặc biệt rõ rệt ở nam giới.

CẢI THIỆN CẢ BỀ NGOÀI VÀ TỬ TẾ

Các nhà khoa học nhận thấy hộp sọ của nam giới hiện đại mang tính “nam tính” hơn so với tổ tiên. Gờ xương ở đáy sọ và mỏm chũm đều nổi bật hơn, cho thấy rõ rệt sự phân biệt giới tính ngày càng rõ ràng qua thời gian.

Điều này khiến giới khoa học ngạc nhiên vì các biến đổi này diễn ra trong thời gian quá ngắn. Theo quy luật tiến hóa thông thường, những thay đổi rõ rệt về hình thái cơ thể cần hàng nghìn năm hình thành qua chọn lọc tự nhiên. Trong khi đó, chỉ hơn một thế kỷ đã đủ để cấu trúc hộp sọ biến đổi đáng kể.

NGUYÊN NHÂN VÀ ẢNH HƯỞNG TỪ LỐI SỐNG HIỆN ĐẠI

Các nhà nghiên cứu cho rằng nguyên nhân chủ yếu liên quan tới sự thay đổi của môi trường sống. Dinh dưỡng tốt hơn, chăm sóc y tế phát triển và nhu cầu vận động thể chất thấp bộ đã thúc đẩy quá trình này. Đặc biệt, chế độ ăn uống trong xã hội hiện đại chủ yếu tiêu thụ thực phẩm mềm, giảm lực nhai trong thời gian dài, có thể tác động trực tiếp tới sự phát triển của xương mặt và hàm.

NHỮNG BẪY ĐỊNH HƯỚNG VÀ PHÂN TÍCH TRƯỚC ĐÂY

Không phải lần đầu các nhà khoa học ghi nhận hộp sọ con người thay đổi theo thời gian. Một nghiên cứu năm 2012 của Đại học Tennessee phân tích khoảng 1.500 hộp sọ tại Mỹ từ giữa thế kỷ 19 đến giữa thập niên 1980, cho thấy hộp sọ hiện đại lớn hơn, cao hơn nhưng hẹp hơn, mặt dài hơn.

Các nghiên cứu từ thời Trung Cổ cũng chứng minh điều này rõ nét. Các hộp sọ của nạn nhân trong đại dịch Cái chết Đen và của tàu chiến Mary Rose đều cho thấy kích thước sọ tăng lên khoảng 10 mm theo thời gian, khuôn mặt trở nên phẳng hơn.

GIỚI KHOA HỌC VÀ NHÂN CHỦNG HỌC: NHỮNG ĐIỀU ĐẶC BIỆT VỀ SỰ LINH HOẠT CỦA XƯƠNG

Giới khoa học đặc biệt chú ý tới hiện tượng này bởi từ trước tới nay, nhiều phương pháp xác định giới tính, tuổi tác hay nguồn gốc dân cư dựa trên giả định rằng cấu trúc xương thay đổi rất chậm. Nhà nhân chủng học Kimberly Plomp từ Đại học Philippines Diliman nhận định nếu hộp sọ hiện đại thay đổi nhanh như vậy, nhiều phương pháp phân tích hiện tại có thể phải điều chỉnh lại để phù hợp với thực tế mới.

KẾT LUẬN VÀ Ý NGHĨA PHÍA TRÊN

Nghiên cứu này giúp hình dung rõ hơn về tính linh hoạt của cơ thể người, cho thấy chỉ trong vài thế hệ, những thay đổi về dinh dưỡng, môi trường và thói quen sinh hoạt đã để lại dấu ấn rõ nét trên bộ xương của chúng ta. Điều này cũng làm thay đổi cách chúng ta nhìn nhận về các bức chân dung cổ và những yếu tố ảnh hưởng đến hình thái con người qua các thế hệ.

Khi nhìn lại những gương mặt trong các bức ảnh cổ, có thể chúng ta chỉ cảm nhận bởi phong cách hay thời trang, nhưng thực ra, còn vì chính sự thay đổi thầm lặng của cấu trúc xương ở chính con người thời đó.