MỞ THẾ HỆ CÔNG NGHỆ LƯỢNG TỬ: BƯỚC ĐỘT PHÁ MỚI CHO TƯƠNG LAI QUỐC GIA

Trong cuộc họp gần đây của Thường trực Ban Chỉ đạo về Đề án phát triển công nghệ lượng tử, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh rằng công nghệ lượng tử không chỉ là vấn đề nghiên cứu khoa học đơn thuần mà còn liên quan chặt chẽ đến chiến lược phát triển kinh tế quốc gia, an ninh quốc phòng và các lĩnh vực then chốt khác như dữ liệu quốc gia, công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, không gian vũ trụ. Ông khẳng định rằng để tránh trở thành chương trình nghiên cứu đắt đỏ mà ít áp dụng thực tiễn, cần phải đặt công nghệ lượng tử vào tổng thể các mục tiêu phát triển của đất nước trong bối cảnh thời kỳ mới. Đây là một định hướng có tầm nhìn sâu sắc, góp phần mở khóa tiềm năng dài hạn của công nghệ đột phá này.

CẦN HÀNH ĐỘNG NHANH CHỚP VỚI CÔNG NGHỆ LƯỢNG TỬ

PGS-TS Đinh Trung Hòa, thành viên Ban Điều hành mạng lưới lượng tử Việt Nam, đánh giá phản hồi của lãnh đạo cao cấp như vậy là tín hiệu tích cực, giúp thúc đẩy cộng đồng nghiên cứu và phát triển lĩnh vực này tại Việt Nam. Khi có sự quan tâm, định hướng rõ ràng từ cấp cao, các hoạt động đầu tư, đào tạo và xây dựng hệ sinh thái lượng tử sẽ có điều kiện phát triển mạnh mẽ hơn.

Ông phân tích rằng công nghệ lượng tử giữ vai trò chiến lược trong nhiều lĩnh vực quan trọng. Các bài toán phức tạp, hệ thống máy tính truyền thống khó có thể giải quyết hiệu quả, chính là nơi điện toán lượng tử có thể tỏa sáng, mang lại đột phá trong an ninh mạng, bảo mật dữ liệu, tối ưu hóa, khoa học vật liệu, y sinh và dự báo khí tượng thủy văn. Đặc biệt trong dự báo thiên tai và bão lũ, với năng lực tính toán vượt trội, công nghệ này hứa hẹn giúp giảm thiểu hậu quả thương vong và thiệt hại tài sản. Tuy nhiên, Việt Nam còn đang ở giai đoạn đầu của quá trình phát triển lĩnh vực này, và nếu không có chính sách đầu tư phù hợp, có nguy cơ bị bỏ lại phía sau như các công nghệ nền tảng trước đây.

Chủ trương xây dựng nguồn nhân lực là điểm mấu chốt. Việc đào tạo nên được triển khai đồng bộ, từ đào tạo đại học, viện nghiên cứu đến các bài toán thực tiễn. Phải chủ động từ sớm để không bỏ lỡ cơ hội khi công nghệ lượng tử sẵn sàng bùng nổ, bởi ảnh hưởng của nó sẽ bao trùm mọi lĩnh vực, từ an ninh quốc phòng, bảo mật cho đến truy cập tri thức, dẫn đến việc tái định nghĩa hạ tầng ngày càng rõ nét.

KHÔNG THỂ CHẬM CHÂN TRONG CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHỆ

TS Nguyễn Tuấn Hưng, Trợ lý giáo sư Đại học quốc lập Đài Loan, nhận định rằng hiện tượng lượng tử đã hiện hữu trong các thiết bị hàng ngày như chip bán dẫn, pin mặt trời, định vị GPS hay máy MRI dựa trên các hiệu ứng lượng tử. Điều này cho thấy chúng ta đã và đang sử dụng công nghệ lượng tử trong đời sống mà ít ai để ý.

Sự ra đời của máy tính lượng tử, dù vẫn còn trong giai đoạn chủ yếu nghiên cứu, nhưng hứa hẹn sẽ tạo ra những đột phá lớn về khả năng tính toán và bảo mật. Các nền tảng dựa trên các bit lượng tử (qubit) sẽ thay thế các bit nhị phân truyền thống, giúp giải quyết những bài toán phức tạp nhất trong khoa học, công nghiệp và an ninh. Người đứng đầu Viện Công nghệ lượng tử, Đại học Quốc gia Hà Nội cảnh báo rằng mặc dù hệ thống hiện tại còn yếu và tỷ lệ lỗi còn cao, nhưng tiềm năng của công nghệ này là không thể phủ nhận. Tương tự như sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo trước đây, khi công nghệ lượng tử đạt độ chín muồi, sẽ có sự bùng nổ trong mọi lĩnh vực, thay đổi cách chúng ta sống và làm việc.

Việt Nam với lợi thế đi sau nhưng lại đang sở hữu nguồn nhân lực trẻ, nhiệt huyết và năng động, có thể trở thành nhân tố chủ chốt trong việc xây dựng hệ sinh thái lượng tử bền vững nếu biết khai thác và hợp tác quốc tế phù hợp. Tuy nhiên, thách thức lớn là sự thiếu chiến lược rõ ràng, mâu thuẫn mục tiêu phát triển và những rào cản thu hút nhân tài do cạnh tranh toàn cầu khốc liệt về nguồn lực này.

CHIẾN LƯỢC ĐẦU TƯ DÀI HẠN — CHÌA KHÓA THÀNH CÔNG

Chuyên gia nhấn mạnh rằng Việt Nam cần phải xây dựng một chiến lược rõ ràng, có tầm nhìn dài hạn, ít nhất 10 đến 20 năm, trong phát triển công nghệ lượng tử. Thay vì cố gắng chế tạo nguyên chiếc máy tính lượng tử, nên tập trung vào các phần lõi như nghiên cứu vật liệu, chống nhiễu, lập trình lượng tử, các mô hình mô phỏng để phù hợp với điều kiện thực tế. Đây chính là những hướng trọng tâm có thể thúc đẩy phát triển thực chất, đem lại hiệu quả cao.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, các doanh nghiệp của nước ngoài đổ vốn đầu tư tại Việt Nam đang mở ra cơ hội lớn cho việc gia công các phần trí tuệ, vật liệu và thiết kế trong lĩnh vực lượng tử. Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Xuân Định nhấn mạnh rằng Việt Nam xác định công nghệ lượng tử là chiến lược dài hạn, xây dựng nền tảng khoa học vững chắc, dựa trên đào tạo nhân lực và hợp tác nghiên cứu để từng bước hình thành hệ sinh thái và hướng ứng dụng phù hợp với điều kiện trong nước.

Từ thế giới, các chuyên gia đều chung nhận định rằng, để không bị tụt lại phía sau, Việt Nam cần bắt đầu hành động sớm, không chần chừ, bằng các bước đi bài bản, chiến lược rõ ràng và hợp tác quốc tế hiệu quả. Đó chính là cách duy trì lợi thế, tạo ra động lực phát triển bền vững và nâng cao vị thế của quốc gia trong cuộc cách mạng công nghệ lượng tử toàn cầu này.