TÒ MÀN CÁC VỤ SỬ DỤNG ĐẤT TRÁI PHÁP LUẬT: BẤT CẬP VÀ CƠ HỘI ĐƯỢC SỞ HỮU SỔ HỒNG Trong nhiều khu vực, đặc biệt là các thành phố lớn như TP.HCM, việc người dân xây nhà trên đất nông nghiệp trái phép vẫn diễn ra phổ biến, gây nhiều tranh cãi về pháp lý và quyền lợi liên quan.

Theo quy định hiện hành, hành vi xây dựng trên đất nông nghiệp không đúng mục đích là vi phạm về xây dựng và đất đai. Tuy nhiên, nhiều chủ đất đã xây dựng nhà từ năm 1990 và đến nay vẫn nộp thuế nhà đất, chứng tỏ việc sử dụng đất đã ổn định trong thời gian dài. Điều này mở ra cơ hội cho nhiều người có thể hợp thức hóa quyền sở hữu đất, đặc biệt là khi luật Đất đai 2024 cho phép xem xét cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ hồng) cho những trường hợp đã sử dụng đất ổn định từ trước ngày 1.7.2014, kể cả đất đã sử dụng trái mục đích nhưng phù hợp với thực tế.

Nghị định số 88 năm 2024 về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất (được sửa đổi bởi Nghị định 49 năm 2026) đã đề cập rõ ràng về quyền lợi của các hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất vi phạm pháp luật trước ngày 1.7.2014. Theo đó, những người này, mặc dù sử dụng đất không đúng quy hoạch, vẫn có thể được xem xét cấp sổ hồng và nhận bồi thường khi chính quyền thu hồi đất.

Luật Đất đai cho phép nhà xây trên đất nông nghiệp nếu sử dụng ổn định từ trước ngày 1.7.2014 vẫn có thể được cấp sổ hồng và bồi thường, miễn là đủ điều kiện về nguồn gốc và quá trình sử dụng đất. Đặc biệt, khi đất bị thu hồi, diện tích sẽ được bồi thường theo diện tích thực tế, nhưng không vượt quá hạn mức đất ở tại địa phương. Nếu diện tích thu hồi nhỏ hơn hoặc bằng hạn mức này, người dân sẽ nhận đủ giá trị bồi thường theo giá đất ở; còn nếu vượt quá, phần vượt sẽ được bồi thường theo loại đất ghi trong sổ hồng.

Điều này đồng nghĩa với việc những người có quyền sử dụng đất phù hợp với quy định pháp luật, dù trước đây sử dụng trái mục đích, vẫn có thể được hưởng quyền lợi về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất. Việc xác định loại đất để bồi thường cần dựa trên nguồn gốc, quá trình sử dụng và giấy tờ chứng minh sở hữu như sổ hồng.

Trong trường hợp người sử dụng đất không đồng ý với quyết định thu hồi của cơ quan chức năng, họ hoàn toàn có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Hệ thống pháp luật ngày càng hướng tới tạo điều kiện cho người dân chính đáng được công nhận quyền sở hữu đất, kể cả trong các trường hợp sử dụng đất chưa hợp pháp ban đầu.

Từ ngày 1.1.2026, việc tính giá đất để bồi thường khi Nhà nước thu hồi sẽ dựa trên bảng giá đất chính thức và hệ số điều chỉnh theo nghị quyết của Quốc hội, nhằm đảm bảo quyền lợi công bằng cho người dân và thúc đẩy quá trình hợp thức hóa quyền sử dụng đất một cách minh bạch, rõ ràng hơn.