MỞ RA CỬA ĐI ĐÀM PHÁN MỸ – IRAN, TIẾN BƯỚC ĐẦU ƯỚC DIỆU VỀ HỢP TÁC NGOẠI GIOA

Ngày 24.6, Pakistan thông báo Mỹ và Iran có khả năng nối lại đối thoại trong tuần tới, khả năng cao nhất từ ngày 29.6 đến 1.7. Những động thái sau các cuộc đàm phán cho thấy hai bên đang mở rộng cánh cửa ngoại giao qua các bước đi thận trọng nhưng có kiểm soát. Trên eo biển Hormuz, dữ liệu của MarineTraffic và Kpler do Al Jazeera dẫn chứng cho thấy số tàu qua lại tăng rõ rệt, từ 32 lượt trong giai đoạn 12-14.6 lên tới 93 lượt trong 19-21.6, cho thấy hoạt động giao thương đang dần phục hồi.

Trong nỗ lực thúc đẩy tự do hàng hải, Oman ngày 24.6 phối hợp với Tổ chức Hàng hải quốc tế thiết lập hành lang hàng hải tạm thời qua Hormuz, gồm hai tuyến đường ở phía bắc và phía nam luồng hàng hải hiện có. Mục tiêu của thủ tục tạm thời là giúp tàu thuyền rời khỏi vùng nguy hiểm, đảm bảo giao thông biển thông suốt và an toàn, nhưng Oman nhấn mạnh không đặt phí quá cảnh và giữ nguyên nguyên tắc tự do hàng hải.

Về mặt kinh tế, Mỹ có động thái nới lỏng phần nào sức ép đối với Iran. Ngày 24.6, Mỹ ban hành giấy phép chung cho phép các hoạt động liên quan đến dầu thô, sản phẩm dầu mỏ và dịch vụ của Iran đến ngày 21.8. Quy định này còn cho phép Tehran nhận thanh toán bằng USD trong các giao dịch được cấp phép, mở ra cơ hội cho ngành năng lượng Iran sau nhiều năm chịu trừng phạt.

Thống đốc Ngân hàng trung ương Iran, Abdolnaser Hemmati, hôm 24.6 khẳng định Iran có thể nhận thanh toán xuất khẩu dầu bằng bất kỳ loại tiền tệ nào mà nước này chọn, không chỉ USD. Ông bác bỏ giả định của Mỹ rằng 12 tỉ USD tài sản Iran được giải phóng chỉ để mua nông sản Mỹ, nhấn mạnh rằng Tehran sẵn sàng mua hàng hóa từ Washington nếu sản phẩm cạnh tranh.

Tại Washington, Thượng viện Mỹ ngày 23.6 đã bỏ phiếu 50-48 ủng hộ nghị quyết yêu cầu tổng thống rút quân khỏi cuộc xung đột với Iran. Mặc dù nghị quyết chưa có hiệu lực pháp lý trực tiếp, song việc có đến bốn thượng nghị sĩ Cộng hòa bỏ phiếu cùng phe Dân chủ cho thấy Quốc hội đang muốn giới hạn khả năng quay trở lại con đường quân sự của Nhà Trắng.

CẢI CÁCH AN NINH VÀ BÀI TOÁN TỔ CHỨC LẠI KHU VỰC

Trong bối cảnh các bước đi ngoại giao đang mở ra triển vọng, vấn đề an ninh khu vực vẫn là thách thức lớn. Teheran muốn đưa tiến trình đàm phán Mỹ – Iran ra khỏi khuôn khổ song phương, hướng tới sự tham gia của các quốc gia Trung Đông và vùng Vịnh. Tại cuộc họp báo chung với Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif ngày 23.6, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian kêu gọi xây dựng một cấu trúc an ninh mới dựa trên đối thoại, tôn trọng lẫn nhau và hợp tác khu vực. Ngày 24.6, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố mục tiêu của Tehran là rút các lực lượng quân sự nước ngoài ra khỏi khu vực để hướng tới hợp tác và giảm đổ lỗi cho các căn cứ quân sự của bên ngoài là nguyên nhân dẫn tới bất ổn.

Tuy nhiên, eo biển Hormuz vẫn là thử thách khó đoán định cho cấu trúc an ninh mới. Ngày 23.6, Iran và Oman ra tuyên bố chung cho biết sẽ nghiên cứu cơ chế quản lý tuyến thương mại chiến lược này và khẳng định chủ quyền đối với eo biển. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 23.6 nhấn mạnh rằng Hormuz là tuyến đường thủy quốc tế, không quốc gia nào được phép áp đặt phí hoặc lệ phí trên tuyến đường này. Theo các nhà phân tích, bất kỳ cơ chế phối hợp nào tại Hormuz đều cần có sự tham gia thực chất của các nước vùng Vịnh để đảm bảo tính hiệu quả và bền vững.

Trong bối cảnh toàn diện này, các diễn biến mới cho thấy các bên đang từng bước mở ra lối đi mới, hướng tới giải pháp lâu dài nhằm duy trì ổn định khu vực trong bối cảnh căng thẳng kéo dài nhiều năm.