GẦN 1 TRONG 7 NGƯỜI TRÊN THẾ GIỚI SỐNG CHUNG VỚI RỐI LOẠN TÂM THẦN VÀ TÁC ĐỘNG NGÀY CÀNG RÕ RÀNG

PGS-TS-BS Huỳnh Nguyễn Khánh Trang: Phụ nữ cần nhận diện sớm vấn đề sức khỏe tâm thần

Trong buổi hội nghị khoa học thường niên về sức khỏe tâm thần do Hiệp hội Y học TP.HCM tổ chức ngày 19.7, PGS-TS-BS Huỳnh Nguyễn Khánh Trang, Trưởng khối Sản tại Bệnh viện Hùng Vương và Trưởng bộ môn Sản phụ khoa, Trường đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, đã chia sẻ về thực trạng và những thách thức trong chăm sóc sức khỏe tâm thần của phụ nữ Việt Nam.

Gần 1 trên 7 người trên thế giới đang sống chung với rối loạn tâm thần, theo Tổ chức Y tế thế giới. Tỷ lệ này ở phụ nữ cao gấp đôi so với nam giới, đặc biệt trong giai đoạn phụ nữ mang thai, sau sinh và trưởng thành.

70% phụ nữ tại Việt Nam ngại tìm kiếm hỗ trợ khi gặp vấn đề về tâm thần vì sợ bị xem là yếu đuối hoặc “điên”, khiến nhiều vấn đề không được phát hiện kịp thời và xử lý phù hợp. Phó giáo sư Trang phân tích, sức khỏe tâm thần của phụ nữ là kết quả của sự giao thoa giữa các yếu tố sinh học, tâm lý và xã hội. Sự thay đổi nội tiết tố như estrogen và progesterone có thể ảnh hưởng đến tâm trạng, giấc ngủ, trí nhớ và khả năng tập trung của họ. Đồng thời, nhiều phụ nữ phải đối mặt với áp lực kép: vừa chăm lo gia đình vừa theo đuổi sự nghiệp.

Phụ nữ trải qua nhiều giai đoạn cuộc đời với các vấn đề riêng biệt. Trong tuổi dậy thì và trưởng thành, khoảng 3 đến 8% phụ nữ mắc các rối loạn tiền kinh nguyệt như cáu gắt, mất ngủ, cảm xúc tiêu cực. Trong giai đoạn trẻ vị thành niên, các biểu hiện của hành vi tự hại, như vết cắt giấu trong áo dài tay, sự thu mình, né tránh hoạt động cộng đồng, mất tập trung hoặc sa sút học tập cần được chú ý, vì không đơn thuần là bướng bỉnh hay làm quá.

Trong giai đoạn đi làm, phụ nữ dễ bị kiệt sức hơn do gánh nặng công việc và chăm lo gia đình, với tỷ lệ kiệt sức lên đến 46% so với 38% của nam giới. Phó giáo sư nhấn mạnh, trong thai kỳ và sau sinh, khoảng 1 trên 7 phụ nữ gặp phải trầm cảm sau sinh, là biểu hiện của bệnh lý cần được quan tâm đúng mức. Người bị trầm cảm sau sinh có thể mất khả năng tự chăm sóc bản thân và con, rối loạn giấc ngủ, cảm giác vô dụng và tuyệt vọng.

Loạn thần sau sinh, tình trạng nặng nhất của các rối loạn tâm thần sau sinh, thường khởi phát đột ngột trong hai tuần đầu sau sinh, với các biểu hiện hoang tưởng, ảo giác, lú lẫn và mất định hướng. Tình trạng này có thể gây nguy cơ tự sát hoặc gây hại cho trẻ, và cần can thiệp y tế khẩn cấp ngay lập tức.

Chủ đề chăm sóc sức khỏe tâm thần cho phụ nữ quan trọng hơn bao giờ hết. Thay vì chờ đến khi bệnh nặng mới can thiệp, cần hướng tới việc chuyển từ điều trị bệnh thành phòng ngừa, sàng lọc và phát hiện sớm các nguy cơ trước khi triệu chứng xuất hiện rõ ràng. Trong những năm gần đây, ngành sản khoa đã tích cực đưa hoạt động sàng lọc tâm thần vào quy trình khám bệnh định kỳ. Các phương pháp này giúp phát hiện sớm các nguy cơ trong thai kỳ, sau sinh và cộng đồng, từ đó có những biện pháp can thiệp phù hợp, nhẹ nhàng và hiệu quả hơn.

Phó giáo sư Trang đề xuất mô hình chăm sóc theo 3 bậc gồm: giáo dục và phòng ngừa cho toàn bộ phụ nữ; tư vấn, can thiệp tâm lý ngắn hạn khi phát hiện nguy cơ; phối hợp liên ngành giữa sản khoa, tâm thần và tâm lý lâm sàng đối với những trường hợp nặng. Ông nhấn mạnh, việc chủ động sàng lọc giúp phát hiện sớm, giảm thiểu chi phí và tăng khả năng thành công trong điều trị.

Bác sĩ Chu Thị Dung, Trưởng khoa Tâm lý y học tại Bệnh viện Tâm thần TP.HCM, cho biết theo WHO, khoảng 1/4 dân số có thể gặp các vấn đề liên quan đến sức khỏe tâm thần trong đời. Tại Việt Nam, ước tính khoảng 15% dân số, tương đương 15 triệu người, mắc ít nhất một trong các rối loạn tâm thần phổ biến. Hiện nay, các phương pháp điều trị không chỉ nhằm giảm triệu chứng mà còn hướng tới chăm sóc toàn diện, bao gồm dùng thuốc, tâm lý trị liệu và sự đồng hành của gia đình, cộng đồng để cải thiện chất lượng cuộc sống của người bệnh.