HÓA ĐƠN TIỀN ĐIỆN TĂNG LŨY TIẾN: GÃY NÓC NGƯỜI DÙNG VÌ CHI PHÍ TĂNG ĐỘT NGỘT

Giá bán lẻ điện bình quân chính thức tăng 4,8% từ ngày 10.5, lên mức 2.204 đồng/kWh chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng, đẩy mạnh áp lực lên hóa đơn tiền điện của các hộ gia đình trong những tháng nắng nóng. Cộng thêm lượng điện tiêu thụ tăng cao, khiến nhiều người tiêu dùng cảm thấy “sốc” khi nhận các con số thanh toán ngày càng cao.

Chị Hà Khanh ở xã Nhà Bè, TP.HCM, cho biết hóa đơn sinh hoạt của gia đình từ tháng 1 đến tháng 4 duy trì khoảng 550.000 đồng mỗi tháng, nhưng từ tháng 5 đến tháng 7, số tiền này đã tăng lên từ 730.000 đến 790.000 đồng. Trong khi đó, bà An Yến tại Tân Hưng, TP.HCM, cũng chứng kiến mức tăng 8,2% vào tháng 7 so với tháng 6. Chị Khanh nhận xét, mặc dù thời tiết mát hơn từ tháng 7, tiền điện không giảm nhiều, chủ yếu do việc sử dụng nhiều thiết bị gia dụng đẩy số tiền theo các bậc cao hơn lên nhanh chóng.

Tình trạng “tiền điện nhảy bậc” rõ ràng hơn tại khu vực phía Bắc, nơi nắng nóng gay gắt kéo dài. Ông Nguyễn Công Dũng (Hà Nội) phản ánh, tháng 7, hóa đơn của gia đình ông tăng 20-30%. Gia đình ông phải bật nhiều máy lạnh, sử dụng nhiều điện hơn, dẫn tới việc số kWh tiêu thụ vượt ngưỡng cũ và bị tính giá cao hơn theo quy định. Ông Dũng cho biết: Số kWh thường dùng từ 350-405, nay đã lên tới 480, trong đó 100 kWh đầu tính giá cao hơn 10% so với mức bình quân, và các 100 kWh tiếp theo còn cao hơn nữa, gây ra khoản phí chênh lệch lớn.

Chênh lệch giữa các bậc giá điện sinh hoạt hiện nay khá lớn, khiến người tiêu dùng chịu thiệt rõ rệt. Với 6 bậc thang hiện hành, mức giá của bậc 1, 2 chỉ cao hơn 5-8% so với mức bình quân, nhưng từ bậc 3 trở lên, giá đã vượt xa, từ 110% đến 159%, thậm chí dự kiến trong biểu giá mới từ ngày 29.5 sẽ chênh lệch từ 108% đến 180%. Các chuyên gia đều cho rằng, chính sách này bất lợi cho người tiêu dùng, đặc biệt là các hộ sử dụng điện nhiều.

Chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long chỉ rõ, việc tính giá điện theo bậc khiến người tiêu dùng càng dùng nhiều thì càng phải trả giá cao hơn mức thực tế sử dụng. Trong thực tế, mức chênh lệch giữa các bậc hiện nay rất rõ ràng đối với các hộ gia đình có mức tiêu thụ lớn. Trong khi đó, hiện có ý kiến đề xuất giảm bậc hoặc bỏ bậc, chuyển sang biểu giá ít bậc hơn để đảm bảo công bằng.

NÊN GIẢM MỨC CHÊNH LỆCH GIỮA CÁC BẬC

Trong các quốc gia phát triển như Nhật Bản, Hàn Quốc, giá điện sinh hoạt thường chỉ chia theo 2-3 bậc để phù hợp với mức sống dân cư. Ngược lại, ở các quốc gia đang phát triển như Philippines, Thái Lan, Malaysia, giá điện thường được chia theo 6-8 bậc nhằm đảm bảo công bằng xã hội. PGS-TS Ngô Trí Long đề xuất, Việt Nam nên xem xét giảm mức chênh lệch hoặc mở rộng số bậc để phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế, cân đối lợi ích người tiêu dùng và ngân sách quốc gia.

Tuy nhiên, chuyên gia năng lượng Ngô Đức Lâm lại kiến nghị rằng, không nên duy trì hình thức tính giá điện theo bậc. Ông cho biết, việc này làm gia tăng bất hợp lý khi phần lớn các hộ dân sử dụng nhiều điện vẫn phải gánh chịu chi phí cao hơn mức họ tiêu thụ thực tế. “Kinh tế phát triển, nhu cầu dùng điện của hộ gia đình sẽ ngày càng tăng, vì thế việc tăng giá đối với nhóm tiêu thụ cao là không hợp lý, đặc biệt khi số hộ dùng trên 400 kWh trở lên sẽ tiếp tục gia tăng”, ông Lâm nhận định. Ông đề xuất, nên giảm bậc hoặc bỏ hình thức bậc thang trong giá điện sinh hoạt để phù hợp với xu hướng tiêu dùng và chiến lược thị trường cạnh tranh trong ngành điện của Việt Nam.

Thực tế, lý thuyết về giá điện lũy tiến tuy khuyến khích tiết kiệm, nhưng gây ra nhiều bất cập. TS Nguyễn Quốc Việt chỉ rõ, khi Bộ Công thương lấy ý kiến dự thảo Quyết định 14, nhiều ý kiến đề xuất rút ngắn bậc thang, giảm chênh lệch, thậm chí bỏ bậc để công bằng hơn, nhưng chưa được chấp nhận. Ngoài ra, việc tăng giá điện liên tục cũng dẫn đến tranh cãi về sự bất công và thiếu minh bạch trong thị trường điện, khi các nhóm đối tượng hưởng lợi và bị thiệt đều chưa rõ ràng.

Chuyên gia Nguyễn Tiến Thỏa nhấn mạnh, chính sách giá điện cần hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, giảm thiểu xung đột lợi ích và phù hợp với chiến lược thị trường mở. Chính sách tính giá theo bậc, trong bối cảnh hiện nay, có thể cần xem xét lại hoặc thay thế bằng các phương thức công khai, minh bạch hơn để đảm bảo công bằng, tránh gây thiệt hại không cần thiết cho người tiêu dùng.