CHỐNG HẠN HÁN, PHỤC VỤ NÔNG NGHIỆP ĐẤT NƯỚC

Vào tháng 3/2025, Trung Quốc đã triển khai một chiến dịch quy mô lớn nhằm ứng phó với hạn hán kéo dài tại khu vực phía Bắc và Tây Bắc. Hàng chục máy bay có người lái và máy bay không người lái đã bắn các viên bi bạc iodua lên bầu trời, tạo ra các vệt xám phủ kín không gian phía trên. Dưới mặt đất, hơn 250 thiết bị phóng tên lửa cũng tham gia vào quá trình này, nhằm kích thích mây tạo mưa.

Mục tiêu của hoạt động này là cứu trợ mùa màng tại khu vực gọi là vành đai ngũ cốc của Trung Quốc – nơi đang chịu thiệt hại nặng do hạn hán. Đây là dự án “Mưa xuân”, do Cục Khí tượng Trung Quốc thực hiện, nhằm hỗ trợ gieo trồng đầu vụ và tạo thêm lượng mưa cần thiết. Đến nay, chiến dịch đã mang lại hiệu quả rõ rệt, làm tăng lượng mưa tại 10 vùng dễ bị khô hạn.

LỊCH SỬ VÀ PHƯƠNG PHÁP GIEO MÂY
Trong suốt thập kỷ qua, Trung Quốc đã nhiều lần thực hiện các dự án gieo mây nhằm tăng lượng mưa nhân tạo, đặc biệt bằng phương pháp sử dụng bạc iodua. Phương pháp này hoạt động dựa trên khả năng kích thích mây tạo ra nhiều hơi ẩm hơn, giúp hình thành các giọt nước lớn và rơi xuống đất thành mưa. Từ đầu những năm 1950, đất nước này đã đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ này, góp phần kiểm soát thời tiết trong những dịp quan trọng như Olympic Bắc Kinh 2008 hay lễ kỷ niệm ngày thành lập Đảng vào năm 2021.

Tiến bộ công nghệ đã giúp mở rộng quy mô hoạt động, từ việc sử dụng máy bay, radar cho đến các thiết bị phát xạ ion âm và lửa để kích thích mây. Hiện nay, Trung Quốc điều chỉnh thời tiết trên hơn 50% diện tích đất liền, coi đây là một phần quan trọng trong chiến lược phát triển nguồn tài nguyên mây và nước.

TRÄNH CẢI VÀ NHỮNG NHIỀU LO NGẠI
Tuy nhiên, các hoạt động này không tránh khỏi những tranh cãi. Một số chuyên gia lo ngại rằng công nghệ gieo mây có thể gây ra các hệ quả không mong muốn như thay đổi mô hình mưa, rủi ro môi trường, hoặc tác động đến an ninh của các quốc gia lân cận. Elizabeth Chalecki, nhà nghiên cứu về quan hệ quốc tế, cảnh báo rằng nếu triển khai trên quy mô lớn, hoạt động này có thể ảnh hưởng đến nguồn nước chung, gây căng thẳng địa chính trị.

Bà Katja Friedrich từ Đại học Colorado cũng cho biết, những tác hại tiềm tàng của gieo mây có thể bị phóng đại quá mức. Các phân tích gần đây cho thấy, tác động của Trung Quốc đến các quốc gia khác là khá nhỏ, và không có dấu hiệu cho thấy công nghệ này vượt quá khả năng kiểm soát hiện nay. Tuy nhiên, vẫn còn thiếu các chính sách quốc tế rõ ràng để kiểm soát các hệ quả xuyên biên giới của hoạt động này.

NGHIÊN CỨU VÀ TƯƠNG LAI
Các nhà khoa học còn tranh luận về hiệu quả thực sự của các phương pháp gieo mây mới, như sử dụng ion âm hay các phát xạ lửa, do dữ liệu độc lập còn hạn chế. Robert Rauber, giáo sư khí quyển tại Mỹ, nhận định, các tuyên bố về tác động của Trung Quốc về lượng mưa cần được chứng minh rõ ràng hơn dựa trên dữ liệu khách quan.

Thực tế, công nghệ gieo mây bắt nguồn từ phát hiện tình cờ của nhà hóa học Vincent Schaefer vào năm 1949, khi ông chứng minh khả năng tạo ra mưa nhân tạo bằng cách thả đá khô vào mây siêu lạnh. Những thập kỷ sau, các nỗ lực này đã lan rộng trên toàn thế giới, dù kết quả còn nhiều tranh cãi về mức độ thành công.

Các chính sách của Trung Quốc đã liên tục tuyên bố các kết quả tích cực, như tăng 20% lượng mưa trong khu vực mục tiêu trong năm 2025 so với năm trước đó. Song, vẫn còn nhiều nhà khoa học lo ngại về khả năng chính xác của các tuyên bố này, đồng thời nhấn mạnh rằng cần nhiều dữ liệu hơn để đánh giá hiệu quả thực sự của các hoạt động điều chỉnh thời tiết.

TRUNG QUỐC VỚI NHỮNG DỰ ÁN KHÁC BIỆT
Từ những năm 1950, Trung Quốc đã bắt đầu thử nghiệm gieo mây, từ những bài học sơ khai đến các dự án quy mô lớn hơn. Một trong những sáng kiến nổi bật là dự án “Thiên Hà khổng lồ”, nhằm tạo ra một hệ thống dẫn hơi nước từ cao nguyên Tây Tạng tới các khu vực khô hạn phía Bắc, sử dụng hàng nghìn máy phát trên mặt đất.

Dù vậy, hoạt động này gây ra những lo ngại về khả năng kiểm soát các hệ quả không lường trước và ảnh hưởng xuyên biên giới, đặc biệt về nguồn nước và khí hậu khu vực. Các chuyên gia quốc tế đều nhấn mạnh về việc thiếu các quy định và cơ chế phối hợp rõ ràng để kiểm soát hoạt động điều chỉnh thời tiết của Trung Quốc, trong bối cảnh nhiều quốc gia đang đối mặt với tình trạng hạn hán ngày càng nghiêm trọng và mong muốn các giải pháp hiệu quả hơn.

NHỮNG ĐÁM CHÂN LÝ
Trong khi các nỗ lực gieo mây của Trung Quốc liên tục được tuyên bố mang lại kết quả tích cực, các nhà khoa học quốc tế vẫn còn nhiều hoài nghi. Các nghiên cứu độc lập cho thấy, phần lớn các kết quả đều còn mang tính chủ quan hoặc chưa đủ chứng cứ để xác nhận lượng mưa tăng thực sự. Các hoạt động này, dù hữu ích trong ngắn hạn, vẫn chưa rõ ràng về cơ chế và mức độ tác động lâu dài.

Tình trạng hạn hán ngày càng gia tăng do biến đổi khí hậu khiến nhiều quốc gia đặt kỳ vọng vào công nghệ này như một giải pháp tức thời. Tuy nhiên, các chuyên gia đều đồng tình rằng cần có nhiều nghiên cứu, dữ liệu chuẩn xác để đánh giá chính xác hiệu quả của các hoạt động gieo mây, đồng thời thiết lập các chính sách quốc tế phù hợp nhằm bảo vệ quyền lợi và an ninh chung của khu vực.