NGƯỜI THỢ ĐÁNH BÓNG LƯ ĐỒNG GIỮ GÌN NẤN TÂM VÀ KÝ ỨC TRUYỀN THỐNG Ở SÀI GÒN

Vào một sáng cuối năm âm lịch 2025, chúng tôi đi dọc đường Lê Văn Duyệt, phường Gia Định, quận Bình Thạnh cũ của TP.HCM để tìm đến tiệm đánh bóng lư đồng của ông Trần Thành Tiến. Thế nhưng, khi hỏi thăm, chúng tôi mới hay ông Tiến không còn nhà cửa và hoạt động như trước.

Chào đón chúng tôi là anh Phan Tấn Vũ, người thợ trẻ trung 49 tuổi, đang cặm cụi bên chiếc mô tơ quay đều để đánh bóng lư đồng. Anh Vũ cho biết đã gắn bó với nghề hơn 20 năm, từ khi còn trẻ. Ít ai biết, người đàn ông dáng cao gầy, đôi tay luôn lấm bụi đồng ấy lại là “đệ tử ruột” của ông Tiến – một trong những thợ đánh bóng lư đồng nổi tiếng của Sài Gòn.

Anh Vũ kể, ban đầu chưa nghĩ sẽ theo nghề lâu dài. “Thời đó tôi buôn bán linh tinh, gần Tết khách đông quá, chú Tiến làm không xuể nên gọi tôi về phụ. Ban đầu chỉ phụ việc lặt vặt, tháo ráp, lau chùi. Vậy mà làm rồi quen tay, rồi làm luôn tới giờ,” anh cười hiền lành.

Hơn hai thập kỷ trôi qua, từ một người phụ việc, anh Vũ đã thành thạo tất cả các công đoạn của việc đánh bóng các bộ lư đồng – vật dụng không chỉ mang giá trị vật chất mà còn là biểu tượng tâm linh và truyền thống của nhiều gia đình Việt. Một ngày của anh bắt đầu từ việc tháo rời từng chi tiết như đỉnh, nắp, tai, đôi hạc hay chân nến. Mỗi phần đều được rửa sạch bằng nước và xà phòng để loại bỏ bụi bẩn, dầu nhang. Sau đó, công đoạn đánh bóng mới bắt đầu.

“Đánh lư là phải kỹ từng chút, dùng cục lơ (chất liệu như cao su hình chữ nhật – PV) để bóng bề mặt đồng. Quá trình đó, cục lơ sẽ bám lên đồng, rồi dùng bột năng lau sạch, rồi thổi bụi đi hết,” anh Vũ mô tả thao tác thành thạo. Bí quyết của anh chính là việc sử dụng bột năng – nguyên liệu quen thuộc trong gian bếp – nhằm giúp bề mặt lư đồng trở nên bóng sáng đều và lâu dài.

Sau khi đánh bóng, người thợ còn sử dụng máy xịt hơi để hoàn thiện, để khách hàng chỉ cần lau nhẹ rồi mang về chưng trên bàn thờ. Anh Vũ khẳng định, đa số khách hàng đều nhớ rõ chính xác đồ của mình mặc dù qua nhiều năm. Những bộ vật thờ này, theo anh, còn là ký ức, là di sản tâm linh của gia đình, không thể nhầm lẫn hay trao đổi.

Trong quá trình làm nghề, anh Vũ gặp không ít tình huống khó xử. Một trong những ký ức đáng nhớ nhất là vụ khách hàng lớn tuổi mang bộ lư đồng lâu năm đến đánh bóng. Sau khi hoàn thành, bộ lư sáng bóng khác hẳn, khách hàng không nhận ra đồ của mình, cho rằng tiệm đã đổi lư, thậm chí mời công an tới kiểm tra. Cuối cùng, khi con cháu họ ra xác nhận, mọi chuyện mới sáng tỏ, mọi người đều cười thấm thía.

Anh Vũ cũng chia sẻ, đa số khách hàng đều rõ ràng về đồ của mình. Với nhiều gia đình, bộ lư đồng còn là vật truyền đời, gắn bó với ký ức ông bà tổ tiên, không thể trộn lẫn, không thể mua bằng tiền. Chính vì thế, công việc của anh đòi hỏi sự tỉ mỉ, cẩn trọng từng bước, bởi đánh bóng nhầm hoặc sơ suất có thể gây ra tổn thất to lớn về mặt tinh thần lẫn giá trị truyền thống.

Sau dịch Covid-19, lượng khách tìm đến tiệm của anh Vũ ngày càng tăng, đặc biệt trong dịp Tết Nguyên đán và các ngày lễ lớn. Nhu cầu làm mới các bộ lư, giữ gìn nét đẹp truyền thống trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Các bộ lư đồng sau khi được đánh bóng thường giữ được độ sáng khoảng 5-6 tháng, nếu muốn giữ gìn lâu dài, gia chủ sẽ đem đi tân trang lại định kỳ.

Ông Trần Thành Tiến, chủ tiệm, cho biết thị trường lư đồng ngày nay chủ yếu dùng đồng pha, không còn “đồng xanh” như trước. Ông nhận định, giá trị của những bộ lư cổ truyền còn vượt lên trên tiền bạc, nhiều bộ còn là di vật gia truyền, không thể định giá bằng tiền. Chính vì vậy, từng công đoạn đánh bóng đều đòi hỏi sự chính xác, tỉ mỉ của người thợ lâu năm. Ông Tiến khẳng định: “Làm nghề này không thể sơ suất. Nhiều khi chỉ sai một ly, đi một dặm.”

Trong ánh sáng của đời sống hiện đại, những tiệm đánh bóng lư đồng như của ông Trần Thành Tiến và anh Phan Tấn Vũ vẫn âm thầm giữ gìn nét đẹp truyền thống, góp phần nuôi dưỡng ký ức gia đình và niềm tin tâm linh của nhiều người Việt. Đối với họ, đó không chỉ là nghề, mà còn là trách nhiệm gìn giữ những giá trị tinh thần bền vững qua thời gian.