MÔ HÌNH CHO HỌC SINH MƯỢN SÁCH GIÁO KHOA MIỄN PHÍ: NÉT NHÂN VĂN ĐÁNG TRÂN TRỌNG VÀ NHỮNG THÁCH THỨC CẦN GIẢI QUYẾT

Cho học sinh mượn sách giáo khoa miễn phí là một chủ trương nhân văn đầy ý nghĩa, góp phần giảm bớt gánh nặng chi phí đầu năm học cho phụ huynh đồng thời thúc đẩy ý thức tiết kiệm, giữ gìn tài sản chung trong cộng đồng học sinh. Đây là một bước tiến tích cực trong công tác giáo dục và hỗ trợ học sinh, đặc biệt là những em có hoàn cảnh khó khăn. Tuy nhiên, để duy trì và phát huy hiệu quả của mô hình này về lâu dài, cần có các giải pháp phù hợp và sự phối hợp chặt chẽ từ các cơ quan liên quan.

Việc mượn sách giáo khoa miễn phí giúp các gia đình giảm bớt khoản tiền lớn vào đầu mỗi năm học, đồng thời tạo điều kiện cho học sinh yên tâm đến trường hơn. Khi biết rằng cuốn sách mình sử dụng sẽ được trao lại cho các em khóa sau, các em không chỉ tự giác giữ gìn sách mà còn hình thành ý thức trân trọng tài sản chung. Bên cạnh đó, sử dụng nhiều vòng đời cho sách còn góp phần giảm thiểu lãng phí tài nguyên, phù hợp với xu hướng phát triển bền vững, hướng tới ngành giáo dục xanh sạch.

Tuy nhiên, không phải tất cả phụ huynh đều muốn hoặc có nhu cầu mượn sách giáo khoa. Nhiều gia đình vẫn thích mua sách mới để con ghi chú, đánh dấu hoặc giữ làm tài liệu tham khảo lâu dài. Trong điều kiện kinh tế ổn định, khoản chi mua sách mới không quá sức, nhưng nếu tỷ lệ học sinh không tham gia mượn sách lớn, nguồn sách được đầu tư có thể không phát huy tối đa hiệu quả. Ngoài ra, việc quản lý hàng chục nghìn bộ sách hàng năm đòi hỏi quy trình chặt chẽ, rõ ràng để tránh thất thoát, hư hỏng hoặc xuống cấp, nhất là sau vài năm sử dụng sách dễ bị rách, bẩn hoặc bị ghi chép quá nhiều.

Trong bối cảnh chuẩn bị mở rộng mô hình từ năm học 2026–2027 tại nhiều địa phương, việc xây dựng các giải pháp bền vững là điều cần thiết. Trước hết, cần xem đây là một hoạt động lâu dài, không chỉ là phong trào ngắn hạn. Mô hình này nên vận hành dựa trên nguyên tắc tự nguyện, cho phép phụ huynh lựa chọn giữa mượn hoặc mua sách phù hợp với điều kiện. Quy chế rõ ràng trong việc tiếp nhận, bảo quản, quản lý sách cũng cần được xây dựng, trong đó ký cam kết trách nhiệm giữa phụ huynh, học sinh và nhà trường là yếu tố then chốt.

Một giải pháp khả thi là thu phí quản lý hợp lý để đảm bảo việc bảo dưỡng, sửa chữa, khử khuẩn và thay thế sách cũ, giúp mô hình vận hành bền vững hơn, minh bạch và giảm phụ thuộc ngân sách Nhà nước. Các trường học nên ứng dụng công nghệ để theo dõi quá trình mượn – trả, như gắn mã QR hoặc mã vạch, từ đó giảm tải công việc cho cán bộ thư viện và hạn chế thất thoát sách.

Quan trọng nhất, nâng cao ý thức trách nhiệm của học sinh trong việc giữ gìn sách là yếu tố quyết định thành công của mô hình. Các em cần hiểu rằng quản lý sách không chỉ vì bản thân, mà còn vì các đàn em khóa sau. Khi ý thức này được hình thành và trau dồi, hành động giữ gìn sách sẽ vốn là thói quen tự giác, thay vì bị bắt buộc hoặc xử phạt.

Các địa phương cũng cần có cơ chế đánh giá định kỳ hiệu quả của chương trình. Việc thống kê tỷ lệ mượn, tình trạng hư hỏng, chi phí quản lý và sự hài lòng của phụ huynh sau mỗi năm học sẽ giúp điều chỉnh mô hình phù hợp hơn. Điều quan trọng là tập trung vào chất lượng và tính bền vững của hệ thống, thay vì chỉ chú trọng vào số lượng sách mượn hay số lượng bộ sách phát hành.

Chương trình cho mượn sách giáo khoa miễn phí, nếu được thực hiện một cách bài bản và có chiến lược dài hạn, sẽ góp phần xây dựng cộng đồng học sinh ý thức hơn về bảo vệ tài sản chung, giảm gánh nặng kinh tế và bảo vệ môi trường. Đây chính là hành trình nhân văn, hướng tới một nền giáo dục xanh, sạch và bền vững.